Ağrı Tedavilerine Yaklaşım

Ağrı değerlendirmesi nasıl yapılır?

Ağrı şikayetinde değerlendirme, ağrının kendisinden önce nedeninin ele alınmasıyla başlar. Ağrının yeri, niteliği, süresi, yayılımı ve eşlik eden belirtiler sorgulanır; muayene yapılır ve gerektiğinde tetkik istenir. Plan bu değerlendirmenin ardından kurulur; her ağrıda aynı yol izlenmez.

Ağrı, poliklinik başvurularının en sık nedenlerinden biridir. Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), dünya genelinde yaklaşık 1,71 milyar kişide kas-iskelet sistemi rahatsızlığı bulunduğunu ve bu rahatsızlıkların engelliliğe en çok katkıda bulunan grup olduğunu bildirmektedir. Aynı kaynak, bel ağrısının 160 ülkede engelliliğin tek başına önde gelen nedeni olduğunu belirtir.

Baş ağrısı da benzer biçimde yaygındır: Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır) 2021 itibarıyla baş ağrısı bozukluklarının yaklaşık 3,1 milyar kişiyi (nüfusun yüzde 40’ını) etkilediğini bildirmektedir.

Ağrı bir belirtidir. Ağrının azaltılması kadar, nedeninin anlaşılması ve tekrarını kolaylaştıran etkenlerin ele alınması da değerlendirmenin parçasıdır.

Muayenede hangi başlıklar sorgulanır?

• Ağrının yeri ve yayılımı (kola veya bacağa yayılım ayrıca değerlendirilir)
• Niteliği (zonklayıcı, batıcı, yanıcı, baskı tarzında)
• Süresi ve seyri (ne zaman başladı, sürekli mi aralıklı mı, artıyor mu)
• Artıran ve azaltan etkenler (hareket, istirahat, gece, sabah tutukluğu)
• Eşlik eden belirtiler (uyuşma, karıncalanma, güç kaybı, şişlik, ateş, kilo kaybı)
• Günlük yaşama etkisi (uyku, iş, hareket)
• Ciddi bir nedene işaret eden belirtiler (ateş, istemsiz kilo kaybı, kanser öyküsü, gece istirahatte geçmeyen ağrı, idrar veya dışkıyı tutmada yeni başlayan güçlük)
• Kullanılan ağrı kesiciler (hangi ilaç, ne sıklıkla, ne kadar süredir)
• Eşlik eden hastalıklar (tiroid, şeker hastalığı, kansızlık, D vitamini durumu)
• Uyku düzeni ve stres yükü (süregelen ağrıda değerlendirmenin parçasıdır)

Değerlendirme nasıl ilerler?

1. Ayrıntılı görüşme (anamnez) ve fizik muayene. Ağrılı bölge ve komşu bölgeler muayene edilir; hareket kısıtlılığı ve nörolojik bulgular değerlendirilir.
2. Ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin sorgulanması. Öncelikli değerlendirme gerektiren bir durum olup olmadığı ilk aşamada belirlenir.
3. Gerekli görülürse laboratuvar ve görüntüleme. Her ağrıda tetkik istenmez; gerekliliği muayene bulgusuna göre belirlenir.
4. Eşlik eden metabolik başlıkların değerlendirilmesi. Tiroid işlevi, kansızlık, D vitamini durumu ve kan şekeri seyri ağrı tablosuna eşlik ediyor olabilir.
5. Planın kurulması. Hareket ve günlük yaşam düzenlemeleri, gerekiyorsa ilaç düzenlemesi ve uygun görülürse muayenehanede yürütülen uygulamalar birlikte planlanır.
6. İlgili uzmanlığa yönlendirme. Cerrahi işlem veya ileri değerlendirme gerektiren tablolarda yönlendirme yapılır.

Bu grupta yer alan sayfalar

Hangi hastalarda farklı değerlendirilir?

• Ateş, istemsiz kilo kaybı, gece istirahatte geçmeyen ağrı, kanser öyküsü, idrar veya dışkı kaçırma ya da uzuvda güç kaybı bulunan hastalarda (değerlendirme önceliklidir ve ertelenmez)
• Ağrısı travma sonrası başlayan hastalarda (kırık ve yaralanma açısından öncelikli değerlendirme gerekir)
• Gebelik ve emzirme dönemindeki hastalarda (kullanılabilecek ilaçlar ve uygulamalar sınırlıdır)
• Kan sulandırıcı kullanan veya kanama bozukluğu bulunan hastalarda (iğneyle yapılan uygulamalar ayrıca değerlendirilir)
• Kemik erimesi tanısı olan ve 65 yaş üstündeki hastalarda (küçük zorlanmalarla kırık gelişebilir)
• Bağışıklık sistemini baskılayan tedavi gören ve aktif onkolojik tedavi sürecindeki hastalarda (takip ilgili uzmanlık alanındadır)
• Cerrahi gerektiren tablolardaki hastalarda (takip ilgili cerrahi uzmanlığın alanındadır; bu değerlendirme onun yerine geçmez)
• 18 yaşından küçük hastalarda (değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlığının alanındadır; bu sayfa erişkinler için hazırlanmıştır)

Ne kadar sürer, kaç görüşme gerekir?

Görüşme sayısı ve süre; ağrının nedenine, süresine ve eşlik eden durumlara göre değişir. Önceden net bir süre verilemez. Kısa süreli ağrılarda tek değerlendirme yeterli olabilirken, süregelen ağrılarda belirli aralıklarla izlem gerekebilir. Bir uygulama planlanırsa seans sayısı ve aralığı da muayene sonunda belirlenir.

Görüşme öncesinde ve sonrasında ne yapılmalı?

Görüşmeye gelirken getiriniz:

• Kullandığınız tüm ilaç ve takviyelerin listesi (ağrı kesici kullanım sıklığı dahil)
• Varsa görüntüleme raporlarınız ve son tahlil sonuçlarınız
• Ağrının seyrine ilişkin birkaç günlük notunuz (tarih, süre, şiddet, tetikleyici)

Görüşme sonrasında size yazılı bir plan verilir. Hareket önerilerini kademeli olarak uygulayınız. Etkinin ortaya çıkma süresi kişiye göre değişir.

Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler

Ağrının azalması nedenin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Bu nedenle tekrarlayan ağrılarda tetikleyen etkenler ayrıca ele alınır.

Ağrı kesicinin sık ve uzun süreli kullanımı sorun doğurabilir. Baş ağrısı için sık ağrı kesici kullanıldığında, bir süre sonra mevcut ağrının yerini ilacın kendisinin yol açtığı baş ağrısı alabilir. Dünya Sağlık Örgütü bunu en sık görülen ikincil baş ağrısı bozukluğu olarak tanımlar. Ayrıca bazı ağrı kesiciler mide, böbrek ve tansiyon açısından dikkat gerektirir.

Kendi kararınızla ilaç başlamayınız, dozunu artırmayınız veya süresini uzatmayınız.

Görüntüleme her ağrıda gerekmez. Gereksiz erken görüntüleme, ağrıyla ilgisi olmayan bulgular ortaya çıkarabilir ve gereksiz kaygıya yol açabilir.

Girişimsel uygulamaların kendi riskleri vardır. Uygulama yerinde ağrı, morarma, kanama ve seyrek olarak enfeksiyon görülebilir. Her uygulamanın kendi uygunluk koşulları ve olası yan etkileri ilgili sayfasında ayrı ayrı yazılıdır; uygulama öncesinde okunması önerilir.

Hareketsizlik süregelen ağrıda tabloyu sürdürebilir. Dünya Sağlık Örgütü, kas gücünü ve hareket yeteneğini artıran fiziksel yaklaşımları öne çıkarmaktadır.

Sonuçlar kişiden kişiye değişir.

Ne zaman beklemeden başvurulmalı?

Bu belirtileri görüyorsanız beklemeden bir hekime danışınız:

• Ateşle birlikte seyreden ağrı
• Kanser öyküsü bulunan kişide yeni başlayan ağrı
• İstemsiz kilo kaybının ağrıya eşlik etmesi
• Travma sonrası başlayan ağrı
• Gece istirahatte geçmeyen ve uykudan uyandıran ağrı

İdrar veya dışkı kaçırma, kolda veya bacakta güç kaybı veya düşük ayak, iç bacaklarda ve makat çevresinde uyuşma ya da aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısında doğrudan acil servise başvurunuz.

Sık sorulan sorular

Ağrım için hangi bölüme başvurmalıyım?

Ağrının nedeni belli değilse iç hastalıkları değerlendirmesi başlangıç noktası olabilir; ağrıya eşlik eden metabolik başlıklar (tiroid, kansızlık, D vitamini, kan şekeri) burada birlikte ele alınır. Cerrahi, romatolojik veya nörolojik ileri değerlendirme gerektiren tablolarda ilgili uzmanlığa yönlendirme yapılır.

Ağrı için hemen film çektirmeli miyim?

Her ağrıda görüntüleme gerekmez. Gerekliliği muayene bulgusuna ve ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin bulunup bulunmadığına göre belirlenir. Erken ve gereksiz görüntüleme, ağrıyla ilgisi olmayan bulgular ortaya çıkarabilir.

Ağrı kesici kullanmayı sürdürebilir miyim?

Kullanım sıklığınızı ve süresini hekiminize bildiriniz. Düzenli ve sık kullanım bazı sorunlar doğurabilir; hangi ilacın ne süreyle uygun olduğu, kullandığınız diğer ilaçlarla birlikte değerlendirilir.

Ağrı değerlendirmesi sonrasında hangi uygulamalar planlanabilir?

Değerlendirme sonucunda uygun görülürse Hacamat ve Majör Ozon Tedavisi gibi uygulamalar plana eklenebilir. Bunların her birinin kendi uygunluk koşulları, süreci ve olası yan etkileri vardır ve ilgili sayfalarında ayrı ayrı anlatılmaktadır. Uygunluk kararı muayene sonunda verilir.

Ağrı uygulamalarında kaç seans gerekir?

Önceden tek bir seans sayısı verilemez. Seans sayısı ve aralığı; ağrının nedenine, süresine ve değerlendirme sonucuna göre muayene sonunda belirlenir.

Ağrı varken egzersiz yapmalı mıyım?

Hareketin korunması genel olarak önerilir, ancak hangi egzersizin size uygun olduğu muayene sonrasında belirlenir. Ağrıyı artıran veya uyuşma yaratan hareketler sürdürülmez. Herkese uygun tek bir egzersiz listesi yoktur.

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü, Musculoskeletal health bilgi notu, 14 Temmuz 2022. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/musculoskeletal-conditions (yeni sekmede açılır)
2. Dünya Sağlık Örgütü, Headache disorders bilgi notu, 24 Ekim 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/headache-disorders (yeni sekmede açılır)