Yeni başlayan bel ve boyun ağrısında ilk günlerde uzun süreli yatak istirahati önerilmez; günlük etkinliğin ağrının izin verdiği ölçüde sürdürülmesi tercih edilir. Ağrının niteliği, yayılımı ve eşlik eden belirtiler değerlendirilir. Bacakta veya kolda güç kaybı gibi ciddi bir nedene işaret eden belirtilerde beklenmeden başvurulmalıdır.
Bel ağrısı yaygın bir şikayettir. Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), 2020’de dünya genelinde 619 milyon kişinin bel ağrısından etkilendiğini ve bel ağrısının dünyada engelliliğin tek başına önde gelen nedeni olduğunu bildirmektedir. Aynı kaynak, akut bel ağrısı olgularının çoğunda belirtilerin kendiliğinden gerilediğini ve çoğu kişinin iyi bir seyir gösterdiğini belirtir.
Boyun ağrısı da benzer biçimde sıktır; Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır) boyun ağrısının 222 milyon kişiyi etkilediğini bildirmektedir.
Olguların yaklaşık yüzde 90’ı belirli bir yapısal nedene bağlanamayan ağrılardır; geri kalan bölüm ise ayrıca değerlendirilmesi gereken nedenlerden kaynaklanabilir. İlk günlerdeki amaç, bu ayrımın yapılabilmesidir.
İlk günlerde ne yapılır?
- Etkinliği tamamen kesmeyiniz. Uzun süreli yatak istirahati önerilmez. Ağrının izin verdiği ölçüde günlük hareketin sürdürülmesi tercih edilir.
- Ağrıyı artıran hareketleri geçici olarak azaltınız. Ağır kaldırma, öne eğilerek yük alma ve uzun süre aynı pozisyonda kalma ilk günlerde sınırlandırılır.
- Oturma düzenini gözden geçiriniz. Sırt destekli oturuş, ekranın göz hizasında olması ve uzun oturmalarda arada ayağa kalkmak boyun ağrısında ayrıca önemlidir.
- Uyku pozisyonunu değerlendiriniz. Yüzüstü uyumak boyun için genellikle uygun bulunmaz.
- Ağrının seyrini kaydediniz. Ne zaman arttığını, hangi harekette ortaya çıktığını ve yayılıp yayılmadığını not ediniz.
- İlaç kullanımında hekime danışınız. Ağrı kesici seçimi ve süresi, kullandığınız diğer ilaçlarla birlikte değerlendirilir.
Muayenede neler sorulur?
- Ağrının ne zaman ve nasıl başladığı; bir zorlanma veya travma olup olmadığı
- Ağrının yeri ve yayılımı (bacağa veya kola yayılım ayrıca değerlendirilir)
- Uyuşma, karıncalanma, güç kaybı olup olmadığı
- Gece ağrısı olup olmadığı ve ağrının istirahatte geçip geçmediği
- Ateş, kilo kaybı veya kanser öyküsü olup olmadığı
- İdrar veya dışkıyı tutmada yeni başlayan güçlük olup olmadığı
- Kullanılan ilaçların ve eşlik eden hastalıkların neler olduğu
Hangi hastalarda farklı değerlendirilir?
Aşağıdaki durumlarda değerlendirme farklı ilerler.
- Kanser öyküsü olan hastalarda (bel ağrısı ayrıca ve öncelikli değerlendirilir)
- Kemik erimesi tanısı olan ve 65 yaş üstü hastalarda (küçük zorlanmalarla kırık gelişebilir)
- Uzun süreli kortizon kullanan hastalarda (kemik erimesi riski ayrıca gözetilir)
- Ateş, kilo kaybı veya yakın zamanda enfeksiyon geçirmiş olan hastalarda (omurga enfeksiyonu açısından ayrıca değerlendirme yapılır)
- Bağışıklık sistemini baskılayan tedavi gören hastalarda (enfeksiyon olasılığı ayrıca gözetilir)
- Gebe hastalarda (hem ağrının nedeni hem kullanılabilecek ilaçlar farklıdır)
- Ağrısı travma sonrası başlayan hastalarda (kırık açısından öncelikli değerlendirme gerekir)
- 18 yaş altındaki hastalarda (değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlığının alanındadır; bu içerik erişkinler için hazırlanmıştır)
Dikkat edilmesi gerekenler
Görüntüleme her ağrıda gerekmez. İlk günlerde görüntüleme genellikle istenmez; gerekliliği muayene bulgusuna ve ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin varlığına göre belirlenir. Erken ve gereksiz görüntüleme, klinik karşılığı olmayan bulgular üretebilir.
Uzun yatak istirahati iyileşmeyi hızlandırmaz. Dünya Sağlık Örgütü, kas gücünü ve hareket yeteneğini artıran fiziksel yaklaşımları öne çıkarmaktadır.
Kendi kararınızla ağrı kesici kullanımını uzatmayınız. Süre ve doz, kullandığınız diğer ilaçlarla birlikte hekim tarafından belirlenir.
Ağrının geçmesi nedeni ortadan kaldırmaz. Tekrarlayan ağrıda, tetikleyen etkenler ayrıca ele alınır.
Sonuçlar kişiden kişiye değişir. İyileşme süresi ve izlenecek yol her hastada aynı değildir.
Ne zaman beklemeden hekime başvurulmalı?
Bu belirtileri görüyorsanız beklemeden bir hekime danışınız:
- Ateşle birlikte seyreden bel ağrısı
- Kanser öyküsü olan kişide yeni başlayan bel ağrısı
- İstemsiz kilo kaybının ağrıya eşlik etmesi
- Travma sonrası başlayan ağrı
- Gece istirahatte geçmeyen ve uykudan uyandıran ağrı
İdrar veya dışkı kaçırma, bacakta veya kolda güç kaybı veya düşük ayak ya da iç bacaklarda ve makat çevresinde uyuşma durumunda doğrudan acil servise başvurunuz.
Sık sorulan sorular
Bel ağrısının ilk günlerinde yatmalı mıyım?
Uzun süreli yatak istirahati önerilmez. Dünya Sağlık Örgütü, akut bel ağrısı olgularının çoğunda belirtilerin kendiliğinden gerilediğini bildirmekte ve hareketliliği koruyan yaklaşımları öne çıkarmaktadır. Ağrının izin verdiği ölçüde günlük etkinliğin sürdürülmesi tercih edilir.
İlk günlerde MR çektirmeli miyim?
İlk günlerde genellikle gerekmez. Görüntüleme, muayene bulgusuna ve ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin bulunup bulunmadığına göre istenir. Gereksiz erken görüntüleme, ağrıyla ilgisi olmayan bulgular ortaya çıkarabilir.
Ağrı ne kadar sürerse hekime gitmeliyim?
Ciddi bir nedene işaret eden belirti yoksa birkaç gün içinde gerilemeyen veya giderek artan ağrı değerlendirilmelidir. Ancak bacakta güç kaybı, uyuşma, idrar veya dışkı kaçırma, ateş veya kilo kaybı varsa beklemeden hekime başvurulmalıdır.
Sıcak mı soğuk mu uygulamalıyım?
Bu, ağrının niteliğine ve nedenine göre değişir; net bir kural verilemez. Uygulamanın türü ve süresi muayene sonrasında belirlenir. Cilt bütünlüğü bozuk bölgelere ve his kaybı olan alanlara uygulama yapılmaz.
Boyun ağrım baş ağrısı yapıyor, ilişkili olabilir mi?
Olabilir. Gerilim tipi baş ağrısı, boyun bölgesindeki kas-iskelet sorunlarıyla ilişkili olabilir. Bu nedenle boyun ağrısı değerlendirmesinde baş ağrısı da sorgulanır. Ayrıntı için gerilim tipi baş ağrısı yazımıza bakabilirsiniz.
Bel ağrısında egzersiz yapmalı mıyım?
Hareketsiz kalmamak, günlük etkinliği ağrının izin verdiği ölçüde sürdürmek genel olarak önerilir. Ancak hangi egzersizin size uygun olduğu muayene sonrasında belirlenir. Ağrıyı artıran veya uyuşma yaratan hareketler sürdürülmez. “Herkese uygun” bir egzersiz listesi yoktur.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü, Low back pain bilgi notu, 19 Haziran 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/low-back-pain (yeni sekmede açılır)
- Dünya Sağlık Örgütü, Musculoskeletal health bilgi notu, 14 Temmuz 2022. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/musculoskeletal-conditions (yeni sekmede açılır)
