Bel ve Boyun Ağrısı

Bel ve boyun ağrısında değerlendirme nasıl yapılır?

Bel ve boyun ağrısında ilk adım, ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin sorgulanmasıdır: güç kaybı, uyuşma, idrar veya dışkıyı tutmada yeni başlayan güçlük, ateş, istemsiz kilo kaybı ve travma öyküsü. Bunlar yoksa değerlendirme muayene ile yapılır ve ilk aşamada genellikle görüntüleme istenmez.

Bel ağrısı yaygın bir şikayettir. Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), 2020’de dünya genelinde 619 milyon kişinin bel ağrısından etkilendiğini ve bu sayının 2050’de 843 milyona ulaşmasının beklendiğini bildirmektedir. Aynı kaynak, bel ağrısının dünyada engelliliğin tek başına önde gelen nedeni olduğunu belirtir.

Dünya Sağlık Örgütü, akut bel ağrısı olgularının çoğunda belirtilerin kendiliğinden gerilediğini ve çoğu kişinin iyi bir seyir gösterdiğini; olguların yaklaşık yüzde 90’ının belirli bir yapısal nedene bağlanamayan ağrılar olduğunu bildirmektedir.

Boyun ağrısı da sıktır; Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır) boyun ağrısının 222 milyon kişiyi etkilediğini bildirmektedir.

Muayenede neler sorgulanır?

• Ağrının ne zaman ve nasıl başladığı; zorlanma veya travma öyküsünün olup olmadığı
• Ağrının yeri ve yayılımı (bacağa veya kola yayılım ayrıca değerlendirilir)
• Uyuşma, karıncalanma, güç kaybı olup olmadığı
• Ağrının gece istirahatte geçip geçmediği
• Ateş, istemsiz kilo kaybı veya kanser öyküsü olup olmadığı
• İdrar veya dışkıyı tutmada yeni başlayan güçlük olup olmadığı
• Sabah tutukluğunun olup olmadığı ve süresi
• Günlük duruş, oturma düzeni, ekran süresi, taşınan yük
• Kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar

Değerlendirme nasıl ilerler?

1. Ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin sorgulanması. İlk ve en önemli adımdır.
2. Fizik ve nörolojik muayene. Hareket kısıtlılığı, hassasiyet, refleksler, kas gücü ve duyu değerlendirilir.
3. Görüntüleme kararı. İlk günlerde genellikle istenmez; gerekliliği muayene bulgusuna ve ciddi bir nedene işaret eden belirtilere göre belirlenir.
4. Eşlik eden başlıkların değerlendirilmesi. Kemik erimesi riski, D vitamini durumu ve iltihabi hastalık düşündüren bulgular gözden geçirilir.
5. Planın kurulması. Hareketin korunması, günlük yaşam düzenlemeleri, gerekiyorsa ilaç ve uygun görülürse muayenehanede yürütülen uygulamalar planlanır.
6. Yönlendirme. Cerrahi veya fizik tedavi değerlendirmesi gerektiren tablolarda ilgili uzmanlığa yönlendirilir.

Hangi hastalarda farklı değerlendirilir?

• İdrar veya dışkı kaçırma, bacakta güç kaybı veya makat çevresinde uyuşma bulunan hastalarda (bu belirtiler ivedi değerlendirme gerektirir, beklenmez)
• Kanser öyküsü olan hastalarda (bel ağrısı öncelikli değerlendirilir)
• Kemik erimesi tanısı olan ve 65 yaş üstündeki hastalarda (küçük zorlanmalarla kırık gelişebilir)
• Uzun süreli kortizon kullanan hastalarda (kemik erimesi riski ayrıca gözden geçirilir)
• Ateşi, kilo kaybı olan veya yakın zamanda enfeksiyon geçirmiş hastalarda (omurga enfeksiyonu açısından değerlendirme gerekir)
• Bağışıklık sistemini baskılayan tedavi gören hastalarda (enfeksiyon olasılığı ayrıca gözetilir)
• Gebe hastalarda (hem ağrının nedeni hem kullanılabilecek ilaçlar farklıdır)
• Ağrısı travma sonrası başlayan hastalarda (kırık açısından öncelikli değerlendirme gerekir)
• Kan sulandırıcı kullanan hastalarda (iğneyle yapılan uygulamalar ayrıca değerlendirilir)
• 18 yaşından küçük hastalarda (değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlığının alanındadır; bu sayfa erişkinler için hazırlanmıştır)

Ne kadar sürer, kaç görüşme gerekir?

Seyir kişiye göre değişir ve önceden bir süre verilemez. Dünya Sağlık Örgütü, akut bel ağrısı olgularının çoğunda belirtilerin kendiliğinden gerilediğini; bir bölümünün ise 12 haftadan uzun süren süregelen ağrıya dönüştüğünü bildirmektedir. Görüşme sayısı ve izlem aralığı ağrının süresine ve muayene bulgusuna göre belirlenir; uygun görülen bir uygulama planlanırsa seans sayısı ve aralığı da muayene sonunda belirlenir.

Görüşme öncesinde ve sonrasında ne yapılmalı?

Görüşmeye gelirken getiriniz:

• Kullandığınız tüm ilaç ve takviyelerin listesi
• Varsa önceki görüntüleme raporlarınız (film veya rapor)
• Ağrının hangi hareketle arttığına ilişkin notlarınız

Görüşme sonrasında size yazılı bir plan verilir. Uzun süreli yatak istirahati önerilmez; hareketi, ağrının izin verdiği ölçüde sürdürünüz. Oturma düzeni ve uyku pozisyonuna ilişkin önerileri günlük yaşamınıza uygulayınız.

İlk günlerde yapılacaklar için bel ve boyun ağrısında ilk günler yazımıza bakabilirsiniz.

Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler

Ciddi bir nedene işaret eden belirtilerde başvuruyu geciktirmeyiniz. İdrar veya dışkı kaçırma, bacakta güç kaybı ve makat çevresinde uyuşma acil değerlendirme gerektirir.

Uzun yatak istirahati iyileşmeyi hızlandırmaz. Dünya Sağlık Örgütü, ilaç öncelikli yaklaşımlar yerine kas gücünü ve hareket yeteneğini artıran fiziksel yaklaşımları öne çıkarmaktadır.

Görüntüleme her ağrıda gerekmez. Erken ve gereksiz görüntüleme, ağrıyla ilgisi olmayan bulgular ortaya çıkarabilir ve gereksiz girişimlere yol açabilir.

Manipülasyon ve masaj her hastada uygun değildir. Kemik erimesi, kırık şüphesi, omurga enfeksiyonu ve sinir basısı bulgularında uygulanmaz. Uygunluk muayene ile belirlenir.

Girişimsel uygulamaların kendi riskleri vardır. Uygulama yerinde ağrı, morarma, kanama ve seyrek olarak enfeksiyon görülebilir. Her uygulamanın uygunluk koşulları ilgili sayfasında yazılıdır.

Kendi kararınızla ağrı kesici kullanımını uzatmayınız.

Sonuçlar kişiden kişiye değişir.

Ne zaman beklemeden başvurulmalı?

Bu belirtileri görüyorsanız beklemeden bir hekime danışınız:

• Ateşle birlikte seyreden bel veya boyun ağrısı
• Kanser öyküsü bulunan kişide yeni başlayan ağrı
• İstemsiz kilo kaybının ağrıya eşlik etmesi
• Travma sonrası başlayan ağrı
• Gece istirahatte geçmeyen ve uykudan uyandıran ağrı

İdrar veya dışkı kaçırma, bacakta veya kolda güç kaybı veya düşük ayak ya da iç bacaklarda ve makat çevresinde uyuşma durumunda doğrudan acil servise başvurunuz.

Sık sorulan sorular

Bel ağrısında yatmalı mıyım?

Uzun süreli yatak istirahati önerilmez. Dünya Sağlık Örgütü, akut bel ağrısı olgularının çoğunda belirtilerin kendiliğinden gerilediğini bildirmekte ve hareketliliği koruyan yaklaşımları öne çıkarmaktadır. Ağrının izin verdiği ölçüde günlük etkinliğin sürdürülmesi tercih edilir.

Hemen MR çektirmeli miyim?

İlk günlerde genellikle gerekmez. Görüntüleme, muayene bulgusuna ve ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin bulunup bulunmadığına göre istenir. Gereksiz erken görüntüleme, ağrıyla ilgisi olmayan bulgular ortaya çıkarabilir.

Fıtığım var, ameliyat olmam gerekir mi?

Görüntülemede fıtık görülmesi tek başına ameliyat gerektiğini göstermez. Karar; muayene bulguları, sinir basısına ait belirtiler ve şikayetin seyri birlikte değerlendirilerek verilir ve ilgili cerrahi uzmanlığın alanındadır.

Bel ağrısı ne kadar sürede geçer?

Seyir kişiye göre değişir ve önceden bir süre verilemez. Olguların çoğunda belirtiler kendiliğinden geriler; bir bölümünde ise 12 haftadan uzun süren süregelen ağrıya dönüşebilir. Bu nedenle takip önemlidir.

Korse kullanmalı mıyım?

Korse kullanımı her hastada uygun değildir ve uzun süreli kullanım kas gücünü azaltabilir. Gerekliliği, süresi ve türü muayene sonrasında belirlenir.

Bel ve boyun ağrısında hangi uygulamalar planlanabilir?

Değerlendirme sonucunda uygun görülürse Hacamat ve Majör Ozon Tedavisi gibi uygulamalar plana eklenebilir. Her birinin kendi uygunluk koşulları, süreci ve olası yan etkileri vardır; ilgili sayfalarından okuyabilirsiniz. Uygunluk kararı muayene sonunda verilir.

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü, Low back pain bilgi notu, 19 Haziran 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/low-back-pain (yeni sekmede açılır)
2. Dünya Sağlık Örgütü, Musculoskeletal health bilgi notu, 14 Temmuz 2022. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/musculoskeletal-conditions (yeni sekmede açılır)