Kas ve eklem ağrılarında değerlendirme nasıl yapılır?
Kas ve eklem ağrılarında ilk ayrım, ağrının kas kaynaklı mı yoksa eklem kaynaklı mı olduğu ve eklemde iltihap bulgusu bulunup bulunmadığıdır. Şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve sabah tutukluğunun süresi bu ayrımda belirleyicidir. Değerlendirme muayene ile yapılır; gerektiğinde laboratuvar ve görüntüleme istenir.
Kas-iskelet şikayetleri yaygındır. Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), dünya genelinde yaklaşık 1,71 milyar kişide kas-iskelet sistemi rahatsızlığı bulunduğunu; osteoartritin 528 milyon, romatoid artritin 18 milyon, boyun ağrısının 222 milyon ve gutun 54 milyon kişiyi etkilediğini bildirmektedir.
Bu sayfada bölgesel kas ve eklem ağrıları ele alınmaktadır. Bel ve boyun bölgesi için Bel ve Boyun Ağrısı, vücudun birçok bölgesinde hissedilen ağrı için Yaygın Kas Ağrıları sayfasına bakınız.
Ayırt edici sorular
| Soru | Neden sorulur |
|---|---|
| Eklemde şişlik, kızarıklık, ısı artışı var mı? | İltihabi eklem hastalıklarının ayrımı için |
| Sabah tutukluğu ne kadar sürüyor? | Uzun süren tutukluk iltihabi tabloyu düşündürdüğü için |
| Ağrı hareketle mi artıyor, istirahatte mi? | Mekanik ve iltihabi ayrımı için |
| Kaç eklem tutulmuş, simetrik mi? | Tutulum düzeni tanıya yön verdiği için |
| Ateş, kilo kaybı, döküntü var mı? | Sistemik bir hastalığa işaret edebileceği için |
| Zorlanma veya travma öyküsü var mı? | Yaralanmaya bağlı ağrının ayrımı için |
| Kullanılan ilaçlar neler? | Bazı ilaçlar kas ağrısına yol açabildiği için |
Değerlendirme nasıl ilerler?
- Anamnez ve aile öyküsü. Ağrının yeri, süresi, seyri, artıran ve azaltan etkenler; eşlik eden belirtiler ve kullanılan ilaçlar.
- Eklem ve kas muayenesi. Hareket açıklığı, hassasiyet, şişlik ve deformite değerlendirilir.
- Laboratuvar. Gerektiğinde iltihap göstergeleri, tam kan sayımı, D vitamini düzeyi, tiroid fonksiyon testleri, ürik asit ve böbrek-karaciğer işlev testleri istenir.
- Görüntüleme. Muayene bulgusuna göre istenir; her ağrıda gerekmez.
- Yönlendirme. İltihabi eklem hastalığı düşündüren bulgularda romatoloji, yapısal sorun düşündüren tablolarda ortopedi veya fizik tedavi değerlendirmesi istenebilir.
- Planın kurulması. Hareket düzenlemesi, gerekiyorsa ilaç ve uygun görülürse muayenehanede yürütülen uygulamalar planlanır.
Hangi hastalarda farklı değerlendirilir?
- Eklemde şişlik, kızarıklık ve ısı artışı bulunan hastalarda (iltihabi eklem hastalıkları ve eklem enfeksiyonu açısından öncelikli değerlendirme gerekir)
- Ateşin ağrıya eşlik ettiği hastalarda (eklem enfeksiyonu ivedi değerlendirme gerektirir)
- Ağrısı travma sonrası başlayan hastalarda (kırık açısından öncelikli değerlendirme gerekir)
- Kanser öyküsü olan hastalarda (ağrı öncelikli değerlendirilir)
- Kemik erimesi tanısı olan ve 65 yaş üstündeki hastalarda (küçük zorlanmalarla kırık gelişebilir)
- Gebelik ve emzirme dönemindeki hastalarda (kullanılabilecek ilaçlar sınırlıdır)
- Kan sulandırıcı kullanan hastalarda (iğneyle yapılan uygulamalar ayrıca değerlendirilir)
- Kolesterol ilacı kullanan hastalarda (ilaca bağlı kas ağrısı ayrıca değerlendirilir; ilaç kendi kararınızla bırakılmaz)
- 18 yaşından küçük hastalarda (değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlığının alanındadır; bu sayfa erişkinler için hazırlanmıştır)
Ne kadar sürer, kaç görüşme gerekir?
Görüşme sayısı ve süre; ağrının nedenine ve süresine göre değişir. Önceden net bir sayı verilemez. Kısa süreli zorlanma ağrılarında tek değerlendirme yeterli olabilir; süregelen ağrılarda belirli aralıklarla izlem gerekebilir. Uygun görülen bir uygulama planlanırsa seans sayısı ve aralığı muayene sonunda belirlenir.
Görüşme öncesinde ve sonrasında ne yapılmalı?
Görüşmeye gelirken getiriniz:
- Kullandığınız tüm ilaç ve takviyelerin listesi
- Varsa önceki görüntüleme raporlarınız ve tahlil sonuçlarınız
- Ağrının hangi hareketle arttığına ilişkin notlarınız
Görüşme sonrasında size yazılı bir plan verilir. Hareket önerilerini kademeli olarak uygulayınız; ağrıyı artıran hareketleri sürdürmeyiniz. Etkinin ortaya çıkma süresi kişiye göre değişir.
Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler
Eklemde şişlik ve ateş birlikte varsa beklenmez. Eklem enfeksiyonu ivedi değerlendirme gerektiren bir durumdur.
Sıcak ve soğuk uygulama her ağrıda aynı değildir. Uygulamanın türü ve süresi muayene sonrasında belirlenir. Cilt bütünlüğü bozuk bölgelere ve his kaybı olan alanlara uygulama yapılmaz.
Ağrı kesicilerin sık kullanımı mide, böbrek ve tansiyon açısından dikkat gerektirir. Kullanım sıklığınızı bildiriniz; kendi kararınızla dozu artırmayınız.
İğneyle yapılan uygulamaların kendi riskleri vardır. Uygulama yerinde ağrı, morarma, kanama ve seyrek olarak enfeksiyon görülebilir. Her uygulamanın uygunluk koşulları ilgili sayfasında yazılıdır.
Kolesterol ilacı kullanırken kas ağrısı gelişirse bildiriniz. İlacı kendi kararınızla bırakmayınız.
Hareketsizlik eklem sertliğini artırabilir. Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), kas gücünü ve hareket yeteneğini artıran fiziksel yaklaşımları öne çıkarmaktadır.
Sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Ne zaman beklemeden başvurulmalı?
Bu belirtileri görüyorsanız beklemeden bir hekime danışınız:
- Eklemde ani şişlik, kızarıklık ve ısı artışı
- Ateşin eklem ağrısına eşlik etmesi
- Bir saatten uzun süren sabah tutukluğu
- Kas güçsüzlüğü (merdiven çıkmakta, saç taramakta zorlanma)
- İstemsiz kilo kaybı ve gece terlemesinin ağrıya eşlik etmesi
- Ciltte döküntünün eklenmesi
Eklemde ateşli şişlik, idrar renginde koyulaşma ile birlikte şiddetli kas ağrısı ya da travma sonrası yük verememe veya şekil bozukluğunda doğrudan acil servise başvurunuz.
Sık sorulan sorular
Eklem ağrım romatizma kaynaklı olabilir mi?
Bu ayrım muayene ile yapılır. Eklemde şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve bir saatten uzun süren sabah tutukluğu iltihabi eklem hastalıklarını düşündürür ve romatoloji değerlendirmesi gerektirebilir. Bu bulgular yoksa tablo genellikle farklı değerlendirilir.
Kas ve eklem ağrısında hangi tahliller isteniyor?
Standart bir liste uygulanmaz. Muayene bulgusuna göre iltihap göstergeleri, tam kan sayımı, D vitamini düzeyi, tiroid fonksiyon testleri, ürik asit ve böbrek-karaciğer işlev testleri değerlendirilebilir.
Film çektirmem gerekir mi?
Her eklem ağrısında görüntüleme gerekmez. Gerekliliği muayene bulgusuna ve ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin bulunup bulunmadığına göre belirlenir.
Eklem ağrısında sıcak mı soğuk mu uygulamalıyım?
Bu, ağrının niteliğine ve nedenine göre değişir; tek bir kural verilemez. Yeni gelişen şişlik ve zorlanmalarda farklı, süregelen tutukluklarda farklı yaklaşılabilir. Uygulamanın türü ve süresi muayene sonrasında belirlenir.
D vitamini eksikliği eklem ağrısı yapar mı?
D vitamini durumu, kas ve eklem ağrısı değerlendirmesinde bakılan başlıklardan biridir. Ancak eksikliğin saptanması ağrının tek nedeninin bu olduğunu göstermez. Takviye kullanımı hekim değerlendirmesiyle planlanır.
Kas ve eklem ağrısında hangi uygulamalar planlanabilir?
Değerlendirme sonucunda uygun görülürse Hacamat ve Majör Ozon Tedavisi gibi uygulamalar plana eklenebilir. Her birinin kendi uygunluk koşulları, süreci ve olası yan etkileri vardır; ilgili sayfalarından okuyabilirsiniz.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü, Musculoskeletal health bilgi notu, 14 Temmuz 2022. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/musculoskeletal-conditions (yeni sekmede açılır)
- Dünya Sağlık Örgütü, Low back pain bilgi notu, 19 Haziran 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/low-back-pain (yeni sekmede açılır)
