İç hastalıkları muayenesi nedir?
İç hastalıkları (dahiliye) muayenesi, erişkin hastalarda iç organ sistemlerinin değerlendirildiği genel bir tıbbi muayenedir. Şikayetin dinlenmesi, fizik muayene ve gerektiğinde laboratuvar ile görüntüleme istenmesini kapsar. Şeker hastalığı, tiroid, tansiyon, kan yağları, böbrek ve karaciğer işlev bozuklukları ile kansızlık bu uzmanlığın kapsamındadır.
İç hastalıkları, belirli bir organa değil hastanın bütününe bakan bir ana dal uzmanlığıdır. Bu nedenle şikayetinin hangi organa ait olduğu belli olmayan hastalar için ilk başvuru noktası olarak tercih edilir.
Dünya Sağlık Örgütü, genellikle uzun süreli seyreden bulaşıcı olmayan hastalıkların (yeni sekmede açılır) 2021’de en az 43 milyon kişinin ölümüne yol açtığını ve bunun pandemiyle ilişkili olmayan küresel ölümlerin yüzde 75’ine karşılık geldiğini bildirmektedir.
Muayenehanede hizmet İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Suzan Alp tarafından sunulmaktadır.
Hangi şikayetlerde başvurulur?
- Süregelen yorgunluk ve halsizlik
- Kilo alma veya istemsiz kilo kaybı
- Tansiyon yüksekliği veya düşüklüğü
- Kan şekeri yüksekliği, sık idrara çıkma, aşırı susama
- Kan yağlarında yükseklik
- Çarpıntı, nefes darlığı
- Karın ağrısı, hazımsızlık, kabızlık veya ishal
- Ödem, ayaklarda şişlik
- Kansızlık, ciltte solukluk
- Tekrarlayan enfeksiyonlar
- Boyunda şişlik, ses kısıklığı
- Tahlil sonucunda aralık dışı değerler bulunması
- Genel kontrol ve kronik hastalık takibi
Muayenede neler yapılır?
- Şikayetin dinlenmesi ve öykü alınması. Şikayetin başlangıcı, seyri, artıran ve azaltan etkenler; geçirilmiş hastalıklar, ameliyatlar, aile öyküsü, kullanılan tüm ilaç ve takviyeler, alerjiler kaydedilir.
- Yaşam biçiminin sorgulanması. Beslenme düzeni, öğün aralıkları, uyku süresi ve kalitesi, hareket alışkanlığı, sigara ve alkol kullanımı.
- Fizik muayene. Tansiyon, nabız, ateş, boy-kilo ve beden kütle indeksi, bel çevresi; kalp ve akciğer dinlenmesi, karın muayenesi, boyun ve lenf bezleri muayenesi, ödem değerlendirmesi.
- Tetkik istenmesi. Şikayet ve muayene bulgusuna göre kan testleri, idrar tetkiki, elektrokardiyografi veya görüntüleme istenebilir. Herkese uygulanan sabit bir tetkik listesi yoktur.
- Sonuçların değerlendirilmesi ve planın kurulması. Bulgular birlikte ele alınır, plan hastaya anlaşılır biçimde açıklanır ve yazılı olarak verilir.
Hangi hastalarda farklı yürütülür?
- Acil durum hastalarında (göğüs ağrısı, nefes darlığı, bilinç değişikliği, ani güç kaybı, kontrolsüz kanama ve yüksek ateşle seyreden ağır tabloda en yakın acil servise başvurulmalıdır.)
- Gebelik ve emzirme dönemindeki hastalarda (takip kadın hastalıkları ve doğum uzmanlığıyla birlikte yürütülür; istenecek tetkikler ve kullanılabilecek ilaçlar farklıdır.)
- 18 yaş altındaki hastalarda (değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlığının alanındadır.)
- Cerrahi gerektiren bir tablosu olan, aktif onkolojik tedavi sürecindeki veya psikiyatrik acil durumdaki hastalarda (takip ilgili uzmanlık alanındadır; bu muayene onun yerine geçmez.)
- İleri böbrek veya karaciğer yetmezliği olan hastalarda (ilaç seçimi ve tetkik yorumu farklıdır.)
- Başka bir hekimin yürüttüğü tedavi protokolü olan hastalarda (o plan kayda geçirilir; değişiklik gerekiyorsa ilgili hekimle iletişim önerilir.)
Ne kadar sık kontrol gerekir?
Her hastanın süreci farklı ilerlediği için bu soruya net bir cevap vermek yanlış olur. Tek görüşmeyle tamamlanan başvurular olduğu gibi kronik hastalık takibinde belirli aralıklarla süren izlem de olabilir. Aralık sıklığı, ilk değerlendirmenin ardından hekim tarafından belirlenir ve her kontrolde gözden geçirilir.
Muayeneye gelirken yanınızda neler getirmeniz gerekir?
- Kullandığınız tüm ilaçların kutularını veya dozlu listesini
- Kullandığınız vitamin, mineral ve bitkisel ürünlerin listesini
- Son bir yıla ait tahlil ve görüntüleme sonuçlarını
- Varsa hastane çıkış özetini (epikriz), ameliyat ve işlem raporlarını
- Bilinen alerjilerinizin listesini
- Düzenli ölçüm yapıyorsanız tansiyon veya kan şekeri kayıtlarınızı
Aç gelmeniz gerekip gerekmediği istenmesi planlanan tetkiklere göre değişir; randevu alırken sorabilirsiniz. Ayrıntılı hazırlık için muayeneye hazırlık yazımıza bakabilirsiniz.
Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), ilaçla ilişkili zararın her 30 hastadan birini etkilediğini ve hastanın bilgilendirilip sürece katılmasının zarar yükünü yüzde 15’e varan oranda azaltabileceğini bildirmektedir.
Muayene sonrasında ne olur?
Görüşme sonunda size yazılı bir plan verilir. Bu planda istenecek tetkikler, beslenme ve hareket düzenine ilişkin öneriler, ilaç kullanımında bir değişiklik yapıldıysa bu değişiklik ve bir sonraki kontrolün zamanı yer alır. Tetkik sonuçları çıktığında ikinci görüşmede birlikte değerlendirilir ve plan gerekiyorsa güncellenir; kronik hastalık takibinde her kontrolde ölçümler tekrarlanarak seyir izlenir.
Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler
Muayenenin kendisi girişimsel bir işlem değildir. Kan alma sırasında uygulama yerinde morarma, hafif ağrı ve seyrek olarak baş dönmesi görülebilir.
Tetkik çokluğu tek başına bir üstünlük değildir. Klinik karşılığı olmadan istenen tetkik, anlamı belirsiz bulgular ve gereksiz kaygı üretebilir. Bu nedenle tetkikler şikayet ve muayene bulgusuna göre seçilir.
Tek bir tahlil sonucu tek başına değerlendirilmez. Laboratuvar sınır değerleri kuruma göre farklılık gösterebilir; sonuçlar şikayet ve muayene bulgusuyla birlikte anlam kazanır.
Kullandığınız ilacı kendi kararınızla bırakmayınız veya dozunu değiştirmeyiniz.
Eksik bilgi değerlendirmeyi eksik bırakır. Söylenmeyen bir takviye veya hatırlanmayan bir ilaç, sonuçların farklı değerlendirilmesine yol açabilir.
Sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Ne zaman beklemeden başvurulmalı?
Bu belirtileri görüyorsanız beklemeden bir hekime danışınız:
- İstemsiz ve açıklanamayan kilo kaybı
- Ateş ve gece terlemesinin birlikte görülmesi
- Günler içinde giderek artan nefes darlığı
- Bacaklarda veya vücutta günler içinde artan şişlik (ödem)
- Sık idrara çıkma, aşırı susama, ağız kuruluğu
- Ev ölçümlerinde tansiyonun sürekli yüksek seyretmesi
- Dışkıda veya idrarda kan görülmesi
Göğüs ağrısı, ani başlayan nefes darlığı, ani güç kaybı, konuşma bozukluğu veya bilinç değişikliğinde doğrudan acil servise başvurunuz.
Sık sorulan sorular
İç hastalıkları hangi hastalıklara bakar?
Erişkinlerde iç organ sistemlerinin hastalıklarına bakar: şeker hastalığı, tiroid hastalıkları, tansiyon, kan yağları bozuklukları, böbrek ve karaciğer işlev bozuklukları, kansızlık, metabolik sendrom ve bunların birbiriyle ilişkisi. Şikayeti hangi organa ait olduğu belli olmayan hastalar için ilk başvuru noktasıdır.
Muayeneye aç gelmeli miyim?
Bu, istenmesi planlanan tetkiklere göre değişir. Randevu alırken sorunuz. Şeker hastalığınız varsa uzun açlık uygun olmayabilir; bunu randevu alırken belirtiniz.
Muayenede hangi tahliller isteniyor?
Standart bir liste uygulanmaz. Hangi tetkiklerin gerektiği şikayetinize, muayene bulgusuna ve varsa önceki sonuçlarınıza göre belirlenir. Elinizde son bir yıla ait sonuçlar varsa getirmeniz gereksiz tekrarı önler.
Sonuçlarımı ne zaman öğrenirim?
Tetkiklerin çıkış süresi laboratuvara ve istenen teste göre değişir. Sonuçların değerlendirileceği ikinci görüşmenin zamanı ilk görüşmede belirlenir.
Başka bir hekimden takip görüyorum, yine de gelebilir miyim?
Evet. Sürmekte olan takip kayda geçirilir ve plan bozulmadan değerlendirme yapılır. Tedavide değişiklik gerektiren bir durum görülürse, ilgili hekimle iletişim kurulması önerilerek ele alınır.
Genel kontrol için gelebilir miyim?
Evet. Şikayeti olmayan kişilerde de yaş, aile öyküsü ve risk etkenlerine göre değerlendirme yapılır. Ancak herkese uygulanan sabit bir tarama listesi yoktur; hangi başlıkların değerlendirileceği kişiye göre belirlenir.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü, Noncommunicable diseases bilgi notu, 25 Eylül 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases (yeni sekmede açılır)
- Dünya Sağlık Örgütü, Patient safety bilgi notu, 11 Eylül 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/patient-safety (yeni sekmede açılır)
