Fonksiyonel ve Bütüncül Tıp Yaklaşımı

Fonksiyonel ve bütüncül tıp yaklaşımı nedir?

Fonksiyonel ve bütüncül tıp yaklaşımı bir tedavi yöntemi değil, hekimin muayeneyi ve takibi kurgulama biçimidir. Şikayeti tek bir organ ya da tek bir laboratuvar değeri üzerinden değil; beslenme, uyku, hareket, stres ve halihazırdaki hastalıklarla birlikte değerlendirir. İç hastalıkları uzmanlığı çerçevesinde, standart tanı ve takip basamaklarının yerine değil, onlarla birlikte yürütülür.

Bu ayrım önemlidir. Bir hastanın tiroid değerine bakmak iç hastalıkları pratiğinin olağan parçasıdır. Bütüncül yaklaşım, aynı hastanın uyku düzenini, öğün aralıklarını, hareket alışkanlığını ve kullandığı diğer ilaçları da aynı görüşmede kayda geçirmek ve bunları birbirinden bağımsız başlıklar olarak değil, tek bir tabloda değerlendirmek anlamına gelir.

Yaklaşımın ardındaki gerekçe, hastalık yükünün nereden geldiğiyle ilgilidir. Dünya Sağlık Örgütünün verilerine göre bulaşıcı olmayan hastalıklar 2021 yılında en az 43 milyon ölüme yol açmıştır; bu, pandemi dışı küresel ölümlerin yüzde 75'ine karşılık gelir. Aynı kaynak, tütün kullanımı, hareketsizlik, alkol, sağlıksız beslenme ve hava kirliliğini bu hastalıklardan ölüm riskini artıran değiştirilebilir etkenler olarak sıralar. Yani kronik hastalıkların büyük bölümünün seyri, muayene odasının dışında geçen zamanla da ilgilidir.

Türkiye verisi de aynı yöne işaret eder. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması-2017 sonuçlarına dayanarak 15 yaş üzerinde obezite sıklığını yüzde 31,5 (kadınlarda yüzde 39,1, erkeklerde yüzde 24,6) olarak bildirmektedir. Aynı kurum, obezitenin tip 2 diyabet, hipertansiyon, koroner arter hastalığı, kan yağlarının yüksekliği (hiperlipidemi) ve metabolik sendrom riskini artırdığını belirtir.

Kısacası: bu yaklaşım, ayrı ayrı takip edilen başlıkların (kilo, kan şekeri, tansiyon, kan yağları, tiroid) çoğu zaman aynı hastada iç içe geçtiğini kabul eder ve muayene sürecini buna göre düzenler.

Bu yaklaşım kimler için uygundur?

Bu yaklaşım, şikayeti tek bir başlığa oturmayan veya birden fazla kronik durumu aynı anda bulunan yetişkin hastalarda tercih edilmektedir. Sık karşılaşılan başvuru nedenleri şunlardır:

• Tetkikleri değerlendirildiği halde nedeni netleşmemiş, süregelen yorgunluk ve halsizlik
• Kilo vermekte zorlanma veya kısa sürede kilo alma
• Öğün sonrası uyku hali, açlık krizleri, tatlı isteği
• Yeni tanı konmuş veya takibi düzensiz kalmış diyabet, hipertansiyon, tiroid hastalığı, kolesterol yüksekliği
• Aynı anda birden fazla ilaç kullanımı ve bunların birlikte gözden geçirilmesi ihtiyacı
• Sık enfeksiyon geçirme
• Yaygın kas ve eklem ağrısıyla birlikte seyreden metabolik şikayetler
• Aile öyküsünde diyabet, tiroid veya kalp hastalığı bulunanların erken değerlendirme isteği

Şikayetinize göre nereden başlanır?

Aşağıdaki tablo, muayenede ilk olarak hangi başlıkların değerlendirildiğini ve konunun ayrıntılı anlatıldığı sayfaları gösterir.

Bu tablo bilgilendirme amaçlıdır. Hangi tetkiklerin isteneceği ve tanı, hekim tarafından yapılan muayene ile belirlenir.

Bu yaklaşım kimler için uygun değildir?

Acil durumlarda uygun değildir. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bilinç bulanıklığı, ani konuşma veya güç kaybı, kontrolsüz kanama, yüksek ateşle seyreden ağır tablo: bu durumlarda en yakın acil servise başvurulmalıdır. Poliklinik randevusu beklenmez.

Yerleşik tedavinin yerine geçmez. Kanser tedavisi, ağır enfeksiyon, ileri organ yetmezliği, psikiyatrik acil durumlar ve cerrahi gerektiren tablolar ilgili uzmanlık alanının takibindedir. Bu yaklaşım, o takibin yerine geçen bir seçenek olarak sunulmaz.

İlacın bırakılması anlamına gelmez. Kullanılan ilaçların değiştirilmesi, azaltılması veya kesilmesi yalnızca hekim değerlendirmesiyle olur. Sayfadaki hiçbir bilgi, kullanılan ilacın kendi kararınızla bırakılması için gerekçe değildir.

Aşağıdaki durumlarda uygulama planı ayrıca değerlendirilir:

• Gebelik ve emzirme dönemi
• 18 yaş altı
• İleri böbrek veya karaciğer yetmezliği
• Kontrolsüz kanama bozukluğu veya kan sulandırıcı kullanımı
• Aktif onkolojik tedavi süreci
• Başka bir hekimin yürüttüğü ve değişiklik yapılmaması gereken bir tedavi protokolü

Bu başlıklar, muayene sırasında sorulan sorularla birlikte değerlendirilir. Uygunluk kararı görüşme sonunda verilir.

Muayene süreci nasıl işler?

1. Ayrıntılı görüşme (anamnez). Şikayetin ne zaman başladığı, nasıl seyrettiği, hangi durumlarda arttığı kayda geçirilir. Beslenme düzeni, öğün aralıkları, uyku süresi ve kalitesi, hareket alışkanlığı, iş temposu, kullanılan tüm ilaçlar ve takviyeler ile aile öyküsü aynı görüşmede sorulur.
2. Fizik muayene ve ölçümler. Tansiyon, nabız, boy-kilo ve beden kütle indeksi, bel çevresi ölçümü ve sistem muayenesi yapılır.
3. Laboratuvar değerlendirmesi. Şikayete ve muayene bulgusuna göre tetkik istenir. Hangi tetkiklerin gerektiği kişiye göre değişir; standart bir "paket" uygulanmaz. Elinizde varsa önceki tahlil sonuçları da bu aşamada değerlendirilir.
4. Planın birlikte kurulması. Sonuçlar hastaya anlaşılır biçimde açıklanır. Beslenme, hareket ve uyku düzenine ilişkin öneriler, gerekiyorsa ilaç düzenlemesi ve kontrol aralığı birlikte belirlenir.

Uygun görüldüğü durumlarda plana muayenehanede yürütülen diğer uygulamalar eşlik edebilir: ozon tedavisi, vitamin ve mineral uygulamaları veya hacamat. Bunların her birinin kendi uygunluk ve uygunsuzluk koşulları vardır; ilgili sayfalardan okuyabilirsiniz.

Takipte hangi ölçümler izlenir?

Bu yaklaşımın ayırt edici yanı, tek seferlik bir değerlendirme yerine aynı ölçümlerin zaman içinde tekrarlanarak seyrinin izlenmesidir. Tek bir sonuç bir noktayı gösterir; aynı ölçümün üç aylık seyri bir yönü gösterir.

Takipte sık kullanılan başlıklar şunlardır. Hangilerinin sizin için gerekli olduğu muayene sonunda belirlenir.

Bu ölçümlerin hepsi her hastada istenmez; klinik karşılığı olmadan istenen tetkik gereksiz bulgu ve gereksiz kaygı üretebilir.

İç hastalıkları uzmanlığı bu takipte ne kapsar?

İç hastalıkları (dahiliye), erişkin hastalarda iç organ sistemlerinin hastalıklarının tanı ve takibiyle ilgilenen bir ana dal uzmanlığıdır. Şeker hastalığı, tiroid hastalıkları, tansiyon, kan yağları, böbrek ve karaciğer işlev bozuklukları, kansızlık ve metabolik sendrom bu uzmanlığın kapsamındadır.

Bu kapsam, yukarıdaki tabloda sıralanan başlıkların birbiriyle ilişkisini değerlendirmeye ve gerektiğinde ilaç düzenlemesi yapmaya elverir. Tiroid değeri ile kilo seyri, insülin yanıtı ile kan yağları, tansiyon ile böbrek işlevi çoğu zaman aynı hastada birbirine bağlıdır; bunların ayrı ayrı değil birlikte ele alınması bu nedenle önemlidir.

Muayenehanede hizmet İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Suzan Alp tarafından sunulmaktadır. Alınan eğitimler, tescilli sertifikalar ve dernek üyelikleri hekim sayfasında veren kurum ve tarihiyle birlikte yer almaktadır.

Ne kadar sürer, kaç görüşme gerekir?

İlk görüşme genellikle diğer poliklinik muayenelerinden daha uzun sürer; ayrıntılı görüşme bunu gerektirir. Tetkik sonuçlarının değerlendirildiği ikinci görüşme genellikle daha kısadır.

Görüşme sayısı kişiye ve tabloya göre değişir. Tek bir kontrolle tamamlanan başvurular olduğu gibi, kronik hastalık takibinde belirli aralıklarla süren izlem de olabilir. Kesin bir görüşme sayısı önceden verilemez; aralık, ilk değerlendirmenin ardından hekim tarafından belirlenir.

Kronik hastalık takibinde belirleyici olan görüşme sayısı değil sürekliliktir. Dünya Sağlık Örgütü, 2022 itibarıyla dünyada 830 milyon kişinin diyabetle yaşadığını, bu kişilerin yarısından fazlasının o yıl diyabet için ilaç kullanmadığını bildirmektedir. Takibin kesintisiz sürmesi, bu tablonun en belirleyici unsurlarından biridir.

İlk görüşme öncesinde ne yapmalısınız?

Görüşmenin verimli geçmesi için şunları yanınızda getirmeniz önerilir:

• Kullandığınız tüm ilaçların listesi, dozlarıyla birlikte. İsterseniz liste yerine kutuları da getirebilirsiniz.
• Vitamin, mineral, bitkisel ürün ve takviyeler: hekime söylenmediği için gözden kaçan en sık başlık budur.
• Son bir yıla ait tahlil ve görüntüleme sonuçları
• Varsa hastane çıkış özeti (epikriz), ameliyat raporu ve önceki hekim notları
• Bilinen alerjileriniz
• Ev tansiyon ölçümleriniz (düzenli ölçüm yapıyorsanız)

Aç gelmeniz gerekip gerekmediği, istenmesi planlanan tetkiklere göre değişir. Randevu alırken bunu sorabilirsiniz.

Görüşme sonrasında ne olur?

Görüşmenin sonunda size yazılı bir plan verilir. Bu planda istenecek tetkikler, beslenme ve hareket düzenine ilişkin öneriler, ilaç kullanımında bir değişiklik yapıldıysa bu değişiklik ve bir sonraki kontrolün zamanı yer alır.

Tetkik sonuçları çıktığında ikinci görüşmede birlikte değerlendirilir. Bu aşamada plan güncellenebilir. Kronik hastalık takibinde kontrol aralıkları tabloya göre belirlenir ve her kontrolde ölçümler tekrarlanarak seyir izlenir.

Beslenme düzeninin ayrıntılı çalışılması gereken durumlarda beslenme ve diyet danışmanlığı süreci ayrıca planlanır.

Etkinin ortaya çıkma süresi kişiye göre değişir. Yaşam biçimine ilişkin düzenlemelerin laboratuvar değerlerine yansıması genellikle haftalar veya aylar sürebilir.

Sınırlar, riskler ve dikkat edilmesi gerekenler

Yaklaşımın kendisi bir işlem değildir, dolayısıyla iğne veya kesi içeren bir işlem riski taşımaz. Ancak süreç içinde yapılabilecek uygulamaların (kan alma, damar yolu uygulamaları, ozon uygulamaları, enjeksiyonlar) kendi riskleri vardır; bunları ilgili sayfalardan okuyabilirsiniz. Uygulama öncesinde ilgili sayfayı okumanız önerilir.

Dikkat edilmesi gereken başlıklar:

• Takviye kullanımı zararsız değildir. Vitamin ve mineral takviyeleri, hekime danışılmadan ve gerekliliği gösterilmeden kullanıldığında yarar sağlamayabilir; bazı durumlarda kullanılan ilaçlarla etkileşebilir. Kullandığınız her takviyeyi hekiminize bildiriniz.
• Kısıtlayıcı beslenme düzenleri herkese uygun değildir. Gebelik, ileri yaş, böbrek hastalığı, yeme bozukluğu öyküsü ve bazı ilaç kullanımlarında ayrıca değerlendirme gerekir.
• Tetkik çokluğu tek başına bir üstünlük değildir. Gereksiz istenen tetkik, klinik karşılığı olmayan bulgular üretebilir ve gereksiz kaygıya yol açabilir. Bu nedenle tetkikler şikayet ve muayene bulgusuna göre seçilir.
• Sonuçlar kişiden kişiye değişir. Aynı tabloya sahip iki kişide seyir farklı olabilir.

Ne zaman hekime başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda beklemeden değerlendirme yapılması önerilir:

• İstemsiz ve açıklanamayan kilo kaybı
• Geçmeyen yorgunluğun günlük işleri aksatacak düzeye gelmesi
• Ev ölçümlerinde tansiyonun sürekli yüksek seyretmesi
• Sık idrara çıkma, aşırı susama, ağız kuruluğu
• Boyunda şişlik, ses değişikliği, yutma güçlüğü
• Ateş, gece terlemesi ve kilo kaybının birlikte görülmesi

Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bilinç değişikliği veya ani güç kaybında acil servise başvurunuz.

Sık sorulan sorular

Fonksiyonel ve bütüncül tıp bir uzmanlık dalı mıdır?

Hayır. Fonksiyonel ve bütüncül tıp bir uzmanlık dalı değil, bir yaklaşımdır. Muayenehanede hizmet, İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Suzan Alp tarafından, iç hastalıkları uzmanlığı çerçevesinde sunulmaktadır. Alınan eğitim ve tescilli sertifikaları hekim sayfasından adı, veren kurum ve tarihiyle birlikte inceleyebilirsiniz.

Kullandığım ilaçları bırakmam gerekir mi?

Hayır. İlaçların değiştirilmesi, azaltılması veya kesilmesi yalnızca hekim değerlendirmesiyle olur. Kendi kararınızla ilaç bırakmayınız. Görüşmede kullandığınız tüm ilaçlar gözden geçirilir; değişiklik gerekiyorsa bu, size gerekçesiyle birlikte açıklanır ve yazılı olarak verilir.

Mevcut hekimimle takibimi sürdürebilir miyim?

Evet. Bu yaklaşım, sürmekte olan takibin yerine geçmez. Başka bir hekimin yürüttüğü bir tedavi varsa, o tedavi ve planı görüşmede kayda geçirilir. Tedavi planında değişiklik gerektiren bir durum görülürse bu, ilgili hekimle iletişim kurulması önerilerek değerlendirilir.

İlk görüşmede hangi tahliller isteniyor?

Standart bir tetkik listesi uygulanmaz. Hangi tetkiklerin isteneceği şikayetinize, muayene bulgusuna ve varsa önceki sonuçlarınıza göre belirlenir. Elinizde son bir yıla ait tahlil sonuçları varsa getirmeniz, aynı tetkiklerin gereksiz tekrarını önler.

Kaç kez gelmem gerekir?

Görüşme sayısı kişiye göre değişir ve önceden kesin bir sayı verilemez. Genellikle ilk görüşme, tetkik sonuçlarının değerlendirildiği ikinci görüşme ve tabloya göre belirlenen kontroller şeklinde ilerler. Kronik hastalık takibinde izlem belirli aralıklarla sürer.

Beslenme önerileri diyet listesi şeklinde mi veriliyor?

Öneriler, mevcut beslenme düzeniniz üzerinden ve yapılabilir değişiklikler halinde verilir. Ayrıntılı bir beslenme programı gerekiyorsa süreç beslenme ve diyet danışmanlığı kapsamında ayrıca planlanır.

Bu yaklaşım hangi durumlarda uygun değildir?

Acil durumlarda, aktif onkolojik tedavi sürecinde, ileri organ yetmezliğinde ve cerrahi gerektiren tablolarda uygun değildir; bu durumlar ilgili uzmanlık alanının takibindedir. Gebelik, emzirme dönemi, 18 yaş altı ve kan sulandırıcı kullanımı ayrıca değerlendirilir. Ayrıntı için sayfadaki "Bu yaklaşım kimler için uygun değildir?" bölümüne bakınız.

Randevu için nereye başvurabilirim?

Randevu ve muayenehane bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır. Hasta kabul edilen gün ve saatler ile adres bilgisi aynı sayfada güncel olarak bulunur.

İlgili sayfalar

Bu başlığın alt sayfaları

İç Hastalıkları Muayenesi · Diyabet Takibi · İnsülin Direnci · Tiroid Hastalıkları · Hipertansiyon Takibi · Kolesterol ve Lipid Bozuklukları · Kilo ve Metabolizma Yönetimi

Süreçte yer alabilen uygulamalar

Ozon Tedavisi · Serum (IV) Tedavileri · Ağrı Tedavilerine Yaklaşım · Hacamat

Köprü içerik

Cilt Sağlığı · Beslenme ve Diyet Danışmanlığı

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü, Noncommunicable diseases bilgi notu, 25 Eylül 2025. who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases
2. Dünya Sağlık Örgütü, Diabetes bilgi notu, 14 Kasım 2024. who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
3. T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Obezite (Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması-2017 verileri). hsgm.saglik.gov.tr/tr/obezite