Hacamat

Hacamat nedir?

T.C. Sağlık Bakanlığı Kupa Uygulama Kılavuzu’nun (yeni sekmede açılır) tanımıyla kupa uygulaması, “vücudun belirlenmiş bölgelerine çeşitli ebatlarda kupalar yerleştirilerek vakum uygulanması ile gerçekleştirilen bütüncül bir uygulama yöntemidir.” Kılavuzun ıslak kupa olarak tanımladığı ve halk arasında hacamat olarak bilinen uygulamada, kupa yerleştirilmeden önce ciltte yüzeysel kesiler açılır.

Uygulama yalnızca ilgili sertifikaya sahip hekimler tarafından, Bakanlıkça yetkilendirilmiş yerlerde yapılabilir.

Hangi durumlarda uygulanması değerlendirilir?

Kupa Uygulama Kılavuzu’na göre uygulamanın değerlendirilebileceği durumlar (endikasyon listesi) şunlardır:

• Astım
• Kas-iskelet sistemi problemleri
• Fibromiyalji sendromu
• Sindirim sistemi hastalıkları
• Migren ve gerilim tipi baş ağrısı gibi organik olmayan baş ağrıları
• Hipertansiyon
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Obezite
• Kadın hastalıkları ve infertilite (kadın hastalıkları ve doğum uzman hekimi görüşü ile)
• Depresyon ve anksiyete bozuklukları
• Yüz felci (Bell paralizisi) (ilgili uzman hekim görüşü ile)

Bu başlıkların listede yer alması, uygulamanın o hastalığı tedavi edeceği anlamına gelmez. Uygunluk kararı, kılavuzun ifadesiyle “hastanın klinik durumuna göre” muayene sonunda verilir.

Hangi hastalarda uygulanmaz?

Aşağıda Kupa Uygulama Kılavuzu’na göre uygulama yapılamayan hasta grupları listelenmiştir:

• Hemoglobin değeri düşük olan hastalarda (kılavuzda belirtilen eşiğin altında)
• Ciltte enfeksiyon, apse, ülser, açık yara ve güneş yanığı bulunan hastalarda
• İşbirliği kurulamayan (talimatlara uyamayan) hastalarda
• Acil müdahale gerektiren tansiyon düşüklüğü veya yüksekliği olan hastalarda
• Tromboflebiti olan hastalarda
• İleri evre organ yetmezliği olan hastalarda
• Kanama ve pıhtılaşma bozukluğu bulunan hastalarda
• Kemoterapi alan hastalarda
• Organ nakli yapılmış hastalarda
• Gebe hastalarda
• Medikal acil durumdaki hastalarda

Uygulanmayacak bölgeler: ense çukuru, göbek çukuru, kasık bölgesi, fıtık kesesi ve varis bulunan damar bölgeleri.

Kılavuz uyarınca 18 yaş altındaki hastalarda, onkoloji hastalarında, ileri yaştaki hastalarda ve kronik hastalıkların akut atak dönemindeki hastalarda uygulama ilgili uzman hekim görüşü ile yapılır. Lohusalık dönemindeki hastalarda kadın hastalıkları ve doğum uzmanı görüşü aranır.

Ayrıca değerlendirilmesi gereken hasta grupları

• Kontrol altında olmayan diyabeti olan hastalar
• Kontrol altında olmayan kalp-damar hastalığı olan ve kalp pili bulunan hastalar
• Kan yoluyla bulaşan hastalığı olan hastalar (hepatit, HIV)
• Kan sulandırıcı ve pıhtı önleyici ilaç kullanan hastalar
• Yakın zamanda ameliyat geçirmiş hastalar
• Adet dönemindeki hastalar
• Kemik kırığı ve protezi bulunan hastalar
• Yakın zamanda kan bağışı yapan hastalar

Uygulama nasıl yapılır?

1. Değerlendirme ve uygunluk kararı. Tıbbi öykünüz (anamnez) alınır; ateş, tansiyon ve nabız ölçülür. Gerekirse laboratuvar tetkiki istenir ve enfeksiyon riski açısından değerlendirme yapılır.
2. Bilgilendirme ve onam. İşlemin niteliği, nasıl yapılacağı ve olası komplikasyonları yazılı ve sözlü olarak anlatılır; bilgilendirme formu doldurulup imzalanır.
3. Bölgenin dezenfeksiyonu.
4. Vakumlama. Kesi öncesi uygulama bölgesine vakum uygulanır.
5. Yüzeysel kesi. Kupa kaldırıldıktan hemen sonra ciltte yüzeysel kesiler açılır; kesiler epidermal tabakayla sınırlı tutulur.
6. Vakumlama. Kesi sonrası kupa yeniden yerleştirilir; kılavuzda tanımlı süre sınırları içinde tutulur.
7. Temizlik ve gözlem. Uygulama bölgesi temizlenir, hasta gözlem altında tutulur.

Kupa ve kesici aletler tek kullanımlıktır. Uygulama sırasında eldiven, maske, koruyucu gözlük ve önlük kullanılır. Atıklar Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’ne göre imha edilir.

Ne kadar sürer, kaç seans gerekir?

Önceden tek bir seans sayısı verilemez; sayı ve aralık kişiye ve şikayete göre belirlenir. Her seansta vital bulgular, muayene bulguları ve gözlenen yan etkiler hasta dosyasına işlenir; plan buna göre gözden geçirilir.

Uygulama öncesinde ve sonrasında ne yapılmalı?

Öncesinde bildiriniz:

• Kullandığınız tüm ilaç ve takviyelerin listesi (özellikle kan sulandırıcılar)
• Bilinen alerjileriniz
• Son tahlil sonuçlarınız

Uygulama öncesi beslenme ve yaşam tarzına ilişkin öneriler size ayrıca anlatılır.

Sonrasında: kılavuzun öngördüğü hasta bilgilendirmesi:

• Uygulama sonrası yaklaşık 20–30 dakika dinlenilmesi
• Zorunluluk yoksa en az 3–4 saat yemek yenmemesi
• Uygulama bölgesinin bir gün süreyle suyla temas ettirilmemesi
• Uygulama bölgesinde gelişebilecek olumsuz durumlara (travma, dolaşım bozukluğu, morarma, ödem, sıyrık izi, enfeksiyon) karşı dikkatli olunması

Riskler ve yan etkiler

Kılavuz, kupa uygulamasının yan etkilerinin seyrek bildirildiğini ve çoğunun düşük–orta şiddette olduğunu belirtir. Bildirilen istenmeyen durumlar:

• Yara izleri
• Kesici alete bağlı batma ağrısı ve kanama
• Yanıklar (ısı ile vakum oluşturulan uygulamada)
• Koebner fenomeni (uygulama bölgesinde yeni cilt lezyonu)
• Baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Yorgunluk
• Kas gerginliği
• Uykusuzluk
• Kansızlık
• Bulantı
• Büyük kabarcık (bül) oluşumu
• Morarma (hematom)
• Kaşıntı, ağrı, apse oluşumu
• Cilt enfeksiyonu
• Deri altı yağ iltihabı (pannikülit)
• Kullanılan maddelere karşı alerjik reaksiyon
• Tromboflebit ve pulmoner emboli
• Ciltte koyu renk değişikliği (hiperpigmentasyon)
• Vazovagal senkop (bayılma)

Yan etkiler seans sonrasında da sürerse yeniden değerlendirme yapılır ve gerekirse uygulamaya son verilir. Hayatı tehdit edebilecek durumlarda hasta 112 ile ileri merkeze sevk edilir.

Sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterir.

Ne zaman beklemeden başvurulmalı?

Bu belirtileri tedavi sürecinde yaşarsanız beklemeden hekiminizle iletişime geçiniz:

• Uygulama bölgesinde artan kızarıklık, ısı artışı, şişlik veya akıntı
• Yüksek ateş
• Bölgede giderek artan ağrı
• Yaygın döküntü, kaşıntı
• Bacakta şişlik, kızarıklık ve ağrı
• Belirgin halsizlik, çarpıntı, baş dönmesi

Nefes darlığı, göğüs ağrısı, durmayan kanama, bilinç değişikliği veya baygınlıkta doğrudan acil servise başvurunuz.

Sık sorulan sorular

Hacamat hastalığımı ortadan kaldırır mı?

Hayır, böyle bir beyanda bulunulamaz. Sağlık Bakanlığı kılavuzu (yeni sekmede açılır) bunu açıkça yazar: “Hastalığı ortadan kaldıracağı veya tek başına tedavi edeceği gibi beyanlarda bulunulamaz.” Uygulama, mevcut tedaviyi destekleme amacıyla ve hekim değerlendirmesi sonucunda uygun görülürse yapılır.

Hacamatta kaç seans gerekir?

Önceden tek bir seans sayısı verilemez. Seans sayısı ve aralığı şikayetinize ve değerlendirme sonucuna göre belirlenir; her seansta gözden geçirilir.

Hacamat için tercih edilen belirli günler var mı?

Geleneksel uygulamada hicri ayın belirli günleri tercih edilir. Bu günlerin miladi takvimdeki karşılığı Hacamat Takvimi sayfasında ay ay yazılıdır. Uygulamanın size uygun olup olmadığı ve ne zaman yapılacağı takvimle değil, muayene ile belirlenir.

Gebelikte hacamat yapılabilir mi?

Hayır. Kılavuz, gebelik durumunda uygulamanın yapılamayacağını belirtir. Gebelik şüpheniz varsa görüşmenin başında belirtiniz. Lohusalık döneminde uygulama, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı görüşü ile değerlendirilir.

Kan sulandırıcı kullanıyorum, hacamat uygulanabilir mi?

Kan sulandırıcı ve pıhtı önleyici ilaç kullanımı, kılavuzda ayrıca değerlendirilmesi gereken durumlar arasındadır. Kullandığınız ilaçları kendi kararınızla bırakmayınız; uygunluk kararı muayene sonunda verilir.

Hacamat ağrılı mıdır?

Kesi sırasında batma hissi olabilir; bu his kişiden kişiye değişir. Kılavuz, kesici alete bağlı batma ağrısını bildirilen yan etkiler arasında sayar. Uygulama öncesinde ne hissedebileceğiniz size anlatılır.

Hacamatı kimler yapabilir?

Yalnızca Sağlık Bakanlığı onaylı sertifika programına katılmış ve Bakanlıkça uygulama yetkisi verilmiş hekimler yapabilir. Kılavuz, hekim dışı uygulayıcıların işlemin hangi hastada tıbben uygun olduğuna karar verme (endikasyon koyma) yetkisine sahip olmadığını ve sertifikalı uygulayıcılara “uzman” veya “geleneksel ve tamamlayıcı tıp uzmanı” gibi sıfatlandırma yapılamayacağını açıkça belirtir.

Uygulama sonrası ne yapmam gerekir?

Yaklaşık 20–30 dakika dinlenmeniz, zorunluluk yoksa en az 3–4 saat yemek yememeniz ve uygulama bölgesini bir gün süreyle suyla temas ettirmemeniz önerilir. Size özel öneriler uygulama sonunda ayrıca verilir.

Kaynaklar

1. T.C. Sağlık Bakanlığı, Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Geleneksel Tamamlayıcı ve Fonksiyonel Tıp Uygulamaları Daire Başkanlığı, Kupa Uygulama Kılavuzu, Ankara, Haziran 2025 (Yayın No 1320, ISBN 978-975-590-934-9). https://ekutuphane.saglik.gov.tr/Yayin/691 (yeni sekmede açılır)
2. T.C. Sağlık Bakanlığı, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği, R.G. 28.04.2026 / 33237 (27.10.2014 tarihli ve 29158 sayılı yönetmeliği yürürlükten kaldırmıştır, Md. 19). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-2.htm (yeni sekmede açılır)