Bir uygulama öncesinde hekim; mevcut hastalıklarınızı, kullandığınız tüm ilaç ve takviyeleri, alerjilerinizi, geçirilmiş ameliyat ve işlemleri, gebelik durumunu ve kanama eğiliminizi sorar. Bu sorular, uygulamanın sizin için uygun olup olmadığını belirlemek içindir. Uygunluk kararı görüşme sonunda verilir.
Bu sorular bazen gereksiz ayrıntı gibi görünür. Oysa uygulama öncesi değerlendirme, güvenliğin kurulduğu aşamadır. Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), sağlık hizmetinde her 10 hastadan yaklaşık birinin zarar gördüğünü, ilaçla ilişkili zararın her 30 hastadan birini etkilediğini ve zararın yüzde 50’sinden fazlasının önlenebilir olduğunu bildirmektedir.
Aynı kaynak, hastanın bilgilendirilmesi ve sürece katılmasının zarar yükünü yüzde 15’e varan oranda azaltabileceğini belirtir. Yani bu soruları eksiksiz yanıtlamak, sürecin güvenliğine doğrudan katkıdır.
Hangi sorular neden sorulur?
“Bilinen bir hastalığınız var mı?” Şeker hastalığı, tansiyon, tiroid, kalp, böbrek ve karaciğer hastalıkları uygulamanın uygunluğunu ve planını değiştirebilir.
“Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?” Özellikle kan sulandırıcılar, tansiyon ve şeker ilaçları, kortizon ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar ayrıca sorgulanır. Listesini getirmeniz yeterlidir; isterseniz kutuları da getirebilirsiniz.
“Vitamin, mineral veya bitkisel ürün kullanıyor musunuz?” Bu ürünler reçeteyle alınmadığı için çoğu zaman söylenmez, ancak kanama eğilimini ve laboratuvar sonuçlarını etkileyebilirler. Ayrıntı için takviye kullanımı yazımıza bakabilirsiniz.
“Bilinen bir alerjiniz var mı?” İlaç, gıda ve temas alerjileri sorulur. Daha önce bir uygulamada tepki gelişip gelişmediği ayrıca sorgulanır.
“Kanamaya eğiliminiz var mı?” Diş çekimi veya küçük kesiklerde uzun süren kanama, morarma eğilimi ve ailede kanama bozukluğu öyküsü sorulur.
“Gebelik durumunuz nedir?” Gebelik, gebelik şüphesi ve emzirme dönemi birçok uygulamada planı değiştirir.
“Geçirdiğiniz ameliyat veya işlemler nelerdir?” Özellikle uygulama yapılacak bölgeye yönelik önceki girişimler ve iz durumu değerlendirilir.
“Aktif bir enfeksiyonunuz veya ateşiniz var mı?” Uygulama bölgesinde veya genel olarak aktif enfeksiyon, uygulamanın ertelenmesini gerektirebilir.
“Daha önce benzer bir uygulama yaptırdınız mı?” Ne zaman, nerede ve nasıl bir süreç yaşandığı sorulur.
Görüşmeye ne getirmelisiniz?
- Kullandığınız tüm ilaçların dozlu listesi veya kutuları
- Vitamin, mineral ve bitkisel ürünlerin listesi veya kutuları
- Son bir yıla ait tahlil ve görüntüleme sonuçları
- Varsa hastane çıkış özeti (epikriz) ve ameliyat raporları
- Bilinen alerjilerinizin listesi
- Düzenli ölçüm yapıyorsanız tansiyon veya şeker kayıtlarınız
Hangi hastalarda ek değerlendirme gerekir?
Aşağıdaki durumlarda uygulama öncesi değerlendirme genişletilir ve bazı uygulamalar uygun bulunmayabilir:
- Gebelik ve emzirme dönemindeki hastalarda
- Kan sulandırıcı kullanan veya kanama bozukluğu bulunan hastalarda
- Şeker hastalığı olan veya tansiyonu kontrolsüz seyreden hastalarda
- İleri böbrek veya karaciğer yetmezliği olan hastalarda
- Aktif onkolojik tedavi sürecindeki hastalarda (takip ilgili uzmanlık alanındadır)
- Bağışıklık sistemini baskılayan tedavi gören hastalarda
- Uygulama bölgesinde aktif enfeksiyon, yara veya cilt hastalığı bulunan hastalarda
- Bilinen ilaç veya madde alerjisi olan hastalarda
- 18 yaş altındaki hastalarda (değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlığının alanındadır; bu içerik erişkinler için hazırlanmıştır)
Her uygulamanın kendi uygunluk ve uygunsuzluk koşulları vardır; bunları ilgili hizmet sayfalarından okuyabilirsiniz.
Dikkat edilmesi gerekenler
Bilgi eksikliği riski artırır. Hatırlamadığınız bir ilaç veya söylemediğiniz bir takviye, değerlendirmenin eksik yapılmasına yol açar. Emin değilseniz kutuyu getiriniz.
Uygunluk kararı görüşme sonunda verilir. Randevu alınmış olması uygulamanın yapılacağı anlamına gelmez. Değerlendirme sonucunda uygulamanın ertelenmesi veya yapılmaması kararı çıkabilir.
Uygulama sonrası önerilere uyulması sürecin parçasıdır. Sonrasında yapılması ve yapılmaması gerekenler size yazılı olarak verilir.
Sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Ne zaman beklemeden hekime başvurulmalı?
Bu belirtileri tedavi sürecinde yaşarsanız beklemeden hekiminizle iletişime geçiniz:
- Uygulama bölgesinde artan kızarıklık, ısı artışı, şişlik veya akıntı
- Yüksek ateş
- Beklenenden fazla kanama
- Yaygın döküntü veya kaşıntı
- Beklenmedik ve giderek artan ağrı
- Uygulama sonrası verilen önerilere uyduğunuz halde şikayetin geçmemesi
Nefes darlığı, yüzde veya dilde şişme, yutma güçlüğü, durmayan kanama veya baygınlık durumunda doğrudan acil servise başvurunuz.
Sık sorulan sorular
Bu sorular neden bu kadar ayrıntılı?
Uygulamanın sizin için uygun olup olmadığı, mevcut hastalıklarınız ve kullandığınız ilaçlarla birlikte belirlenir. Eksik bilgi, uygunluk değerlendirmesinin hatalı yapılmasına yol açabilir. Dünya Sağlık Örgütü, hastanın sürece katılmasının zararı belirgin biçimde azalttığını bildirmektedir.
Kullandığım takviyeyi söylemem şart mı?
Evet. Takviyeler ilaç sayılmayabiliyor ancak kanama eğilimini ve laboratuvar sonuçlarını etkileyebilirler. Listesini veya kutularını getirmeniz, ad ve içeriği hatırlamaya çalışmaktan daha güvenilirdir.
Değerlendirme sonucunda uygulama yapılmayabilir mi?
Evet. Değerlendirmenin amacı budur. Uygunluk koşulları sağlanmıyorsa uygulama ertelenir veya yapılmaz; gerekçesi size açıklanır.
Gebelik şüphem var, söylemem gerekir mi?
Evet, şüphe dahi olsa belirtmeniz gerekir. Gebelik ve emzirme dönemi birçok uygulamada planı değiştirir; bazı uygulamalar bu dönemlerde uygun değildir.
Uygulama öncesi tahlil isteniyor mu?
Uygulamaya ve size göre değişir. Bazı uygulamalarda önceden kan testi istenir, bazılarında istenmez. Elinizde son bir yıla ait sonuçlar varsa getirmeniz gereksiz tekrarı önler.
Uygulama sonrası neler yapmam gerektiğini nereden öğreneceğim?
Uygulama sonunda size sözlü açıklama ve yazılı öneri verilir. Sonrasında yapılması gerekenleri ve olası yan etkileri ilgili hizmet sayfasından da okuyabilirsiniz.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü, Patient safety bilgi notu, 11 Eylül 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/patient-safety (yeni sekmede açılır)
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, Sağlık Beyanı (Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelik, R.G. 20.04.2023 / 32169). https://titck.gov.tr/faaliyetalanlari/denetim/saglik-beyani (yeni sekmede açılır)
