Kupa uygulaması, halk arasında hacamat olarak da bilinen bir Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp uygulamasıdır. Bu yazı, uygulamanın kim tarafından ve nerede yapılabileceğini anlatır.
Sorunun kısa cevabı
Kupa uygulamasını yalnızca ilgili sertifika programını tamamlamış ve Sağlık Bakanlığı’nca uygulama yetkisi verilmiş hekimler, Bakanlıkça yetkilendirilmiş yerlerde yapabilir. Bunun dışında kalan hiçbir kişi ve hiçbir mekan bu uygulamayı yapma yetkisine sahip değildir.
Bu, bir tercih değil, mevzuat hükmüdür.
Bu soru neden önemli?
Hacamat uygulamasında ciltte yüzeysel kesi açılır. Bu, uygulamayı kanla temas eden bir girişim haline getirir. T.C. Sağlık Bakanlığı Kupa Uygulama Kılavuzu (yeni sekmede açılır), bu nedenle uygulama sırasında eldiven, maske, koruyucu gözlük ve önlük kullanılmasını; kupa ve kesici aletlerin tek kullanımlık olmasını şart koşar.
Kılavuzun bildirdiği istenmeyen durumlar arasında cilt enfeksiyonu, apse oluşumu, kan yoluyla bulaşan hastalıklar açısından risk oluşturan koşullar ve tromboflebit sayılır. Bunlar, uygulamanın yapıldığı yerin hijyen ve yetki koşullarına doğrudan bağlıdır.
Bunun ikinci nedeni, uygulamanın kime uygun olduğuna karar vermenin tıbbi bir karar olmasıdır. Kılavuz, hekim dışı uygulayıcıların uygulamanın hangi hastada tıbben uygun olduğuna karar verme (endikasyon koyma) yetkisine sahip olmadığını açıkça belirtir. Uygunluk kararı, tıbbi öykü (anamnez) alınarak, ateş, tansiyon ve nabız ölçülerek, gerekirse laboratuvar tetkiki istenerek verilir.
Hangi hastalarda bu soru daha da belirleyicidir?
Aşağıdaki durumlarda uygulamanın yetkili bir hekim tarafından değerlendirilmesi ayrıca önem taşır:
- Kan sulandırıcı veya pıhtı önleyici ilaç kullanan hastalarda
- Kanama ve pıhtılaşma bozukluğu bulunan hastalarda
- Kan şekeri veya tansiyonu kontrol altında olmayan hastalarda
- Gebe ve lohusalık dönemindeki hastalarda
- Kalp-damar hastalığı bulunan ve kalp pili taşıyan hastalarda
- Onkolojik hastalığı bulunan ve organ nakli geçirmiş hastalarda
- 18 yaş altındaki ve ileri yaştaki hastalarda
Bu başlıkların tamamını ve uygulamanın hiçbir koşulda yapılmayacağı durumları Hacamat sayfasından okuyabilirsiniz.
Uygulama öncesinde neleri sorabilirsiniz?
Randevu alırken veya görüşmenin başında şu soruları sormanız yerindedir. Bunlar rahatsız edici sorular değildir; uygulamayı yapan hekim de bu bilgilerin paylaşılmasından yanadır.
- Uygulamayı yapacak kişi hekim mi? Kupa uygulaması hekim işidir.
- Uygulama yetkisi veren sertifika var mı ve hangi kurumdan alınmış?
- Uygulamanın yapılacağı yer bu uygulama için yetkilendirilmiş mi?
- Kullanılacak kupa ve kesici aletler tek kullanımlık mı?
- Uygulama öncesinde tıbbi öykünüz alınacak, ateş, tansiyon ve nabız ölçülecek mi?
- Bilgilendirilmiş onam formu imzalanacak mı? Kılavuz, işlemin niteliğinin, nasıl yapılacağının ve olası komplikasyonlarının yazılı ve sözlü olarak anlatılmasını ve formun imzalanmasını öngörür.
- Uygulama kayıt altına alınacak mı? Her seansta vital bulgular, muayene bulguları ve gözlenen yan etkiler hasta dosyasına işlenir.
Bu soruların herhangi birine net bir cevap alamıyorsanız, uygulamayı yaptırmadan önce durup düşünmeniz uygun olur.
Dikkat edilmesi gerekenler ve sınırlar
Sertifika, uzmanlık unvanı değildir. Kupa Uygulama Kılavuzu, sertifikalı uygulayıcılara “uzman” veya “geleneksel ve tamamlayıcı tıp uzmanı” gibi bir sıfatlandırma yapılamayacağını açıkça belirtir. Bir kişinin kendisini bu biçimde tanıtması, mevzuata uygun değildir.
Uygulama, mevcut tedavinin yerine geçmez. Kılavuz uygulamanın amacını “mevcut tedaviyi destekleme” olarak tanımlar ve şu sınırı çizer: “Hastalığı ortadan kaldıracağı veya tek başına tedavi edeceği gibi beyanlarda bulunulamaz.” Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği de uygulamaların “diğer tıbbi tedavileri aksatacak veya geciktirecek şekilde” yapılamayacağını belirtir.
İlaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayınız. Uygulama yaptıracak olmanız, kullandığınız ilaçların kesilmesi anlamına gelmez.
Uygulama evde yapılmaz. Uygulamanın yapılacağı yerin yetkilendirilmiş olması, kılavuzun aradığı koşullardan biridir.
Ne zaman beklemeden hekime başvurulmalı?
Bu belirtileri tedavi sürecinde yaşarsanız beklemeden hekiminizle iletişime geçiniz:
- Uygulama bölgesinde artan kızarıklık, ısı artışı, şişlik veya akıntı
- Yüksek ateş
- Bölgede giderek artan ağrı
- Yaygın döküntü veya kaşıntı
- Bacakta şişlik, kızarıklık ve ağrı
- Belirgin halsizlik, çarpıntı veya baş dönmesi
Nefes darlığı, göğüs ağrısı, durmayan kanama, bilinç değişikliği veya baygınlık durumunda doğrudan acil servise başvurunuz.
Uygulamayı yetkisiz bir kişiye veya yere yaptırdıysanız ve bu belirtilerden biri görülüyorsa, bunu bildirmekten çekinmeyiniz. Değerlendirmenin doğru yapılabilmesi için uygulamanın ne zaman, nerede ve nasıl yapıldığının bilinmesi gerekir.
Sık sorulan sorular
Kupa uygulamasını hekim dışı kişiler yapabilir mi?
Hayır. Kupa Uygulama Kılavuzu, uygulamanın yalnızca ilgili sertifikaya sahip hekimler tarafından ve Bakanlıkça yetkilendirilmiş yerlerde yapılabileceğini belirtir. Kılavuz ayrıca hekim dışı uygulayıcıların uygulamanın hangi hastada tıbben uygun olduğuna karar verme (endikasyon koyma) yetkisine sahip olmadığını açıkça yazar.
Kupa uygulaması yapan kişiye “uzman” denebilir mi?
Hayır. Kılavuz, sertifikalı uygulayıcılara “uzman” veya “geleneksel ve tamamlayıcı tıp uzmanı” gibi bir sıfatlandırma yapılamayacağını belirtir. Sertifika, uzmanlık unvanı doğurmaz.
Kupa uygulamasının yapılacağı yerin yetkili olup olmadığını nasıl anlarım?
Bunu doğrudan sorabilirsiniz. Uygulamanın yapılacağı yerin bu uygulama için Bakanlıkça yetkilendirilmiş olması gerekir. Sorunuza net bir cevap alamıyorsanız uygulamayı yaptırmadan önce beklemeniz uygun olur.
Kupa uygulamasında kullanılan malzemeler tek kullanımlık mıdır?
Evet. Kılavuz, kupa ve kesici aletlerin tek kullanımlık olmasını, uygulama sırasında eldiven, maske, koruyucu gözlük ve önlük kullanılmasını ve atıkların Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği’ne göre imha edilmesini öngörür.
Uygulama öncesinde onam formu imzalamam gerekir mi?
Evet. Kılavuz, işlemin niteliğinin, nasıl yapılacağının ve olası komplikasyonlarının yazılı ve sözlü olarak anlatılmasını ve bilgilendirme formunun doldurulup imzalanmasını öngörür.
Kupa uygulaması kullandığım ilaçların yerine geçer mi?
Hayır. Kılavuz uygulamanın amacını mevcut tedaviyi destekleme olarak tanımlar. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği de uygulamaların diğer tıbbi tedavileri aksatacak veya geciktirecek şekilde yapılamayacağını belirtir. İlaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayınız.
Evde kupa uygulaması yapılabilir mi?
Hayır. Uygulamanın Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir yerde yapılması gerekir. Hacamatta ciltte yüzeysel kesi açıldığı için hijyen koşulları, kullanılan malzemenin tek kullanımlık olması ve atık imhası ayrıca önem taşır.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Geleneksel Tamamlayıcı ve Fonksiyonel Tıp Uygulamaları Daire Başkanlığı, Kupa Uygulama Kılavuzu, Ankara, Haziran 2025 (Yayın No 1320, ISBN 978-975-590-934-9). https://shgmgetatdb.saglik.gov.tr/ (yeni sekmede açılır)
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği, R.G. 28.04.2026 / 33237. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-2.htm (yeni sekmede açılır)
