Migren ve Gerilim Tipi Baş Ağrıları

Baş ağrısı değerlendirmesi nasıl yapılır?

Baş ağrısında değerlendirme, önce ikincil bir nedenin bulunup bulunmadığının taranmasıyla başlar; ardından ağrının tipi belirlenir. Migren genellikle tek taraflı, zonklayıcı ve hareketle artan bir ağrıdır; bulantı ve ışıktan rahatsızlık eşlik edebilir. Gerilim tipi baş ağrısı ise başın çevresini saran baskı hissi biçiminde tarif edilir.

Baş ağrısı çok yaygındır. Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), 2021 itibarıyla baş ağrısı bozukluklarının dünya genelinde yaklaşık 3,1 milyar kişiyi (nüfusun yüzde 40’ını) etkilediğini ve 5–80 yaş aralığında ilk üç nörolojik durum arasında yer aldığını bildirmektedir. Aynı kaynak, migrenin 2021’de nörolojik hastalık yükünde üçüncü sırada olduğunu belirtir.

Bu yaygınlık baş ağrısının sıradanlaştırılmasına yol açabiliyor. Oysa ağrının tipinin belirlenmesi, izlenecek yolu doğrudan değiştirir.

Migren ve gerilim tipi baş ağrısı ayrımı

Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), gerilim tipi baş ağrısının strese veya boyun bölgesindeki kas-iskelet sorunlarına bağlı olabileceğini belirtir; aynı kurum (yeni sekmede açılır) boyun ağrısının 222 milyon kişiyi etkilediğini bildirmektedir. Bu, iki başlığın neden birlikte değerlendirildiğini açıklar.

Aynı kişide her iki tip birlikte bulunabilir. Ayrım muayene ile yapılır.

Muayenede neler sorgulanır?

1. Ağrının tarifi. Zonklayıcı mı, baskı tarzında mı; tek taraflı mı, iki taraflı mı.
2. Süre ve sıklık. Bir atak ne kadar sürüyor, ayda kaç gün ağrı oluyor.
3. Eşlik eden belirtiler. Bulantı, kusma, ışık ve sesten rahatsızlık, ağrı öncesi görsel belirtiler.
4. Tetikleyiciler. Uyku, öğün atlama, adet dönemi, stres, ekran süresi, boyun duruşu.
5. Ağrı kesici kullanımı. Hangi ilaç, ne sıklıkla, ne kadar süredir.
6. Eşlik eden durumlar. Tansiyon, tiroid, kansızlık, uyku bozukluğu, boyun problemleri.
7. Ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin olup olmadığı. İkincil baş ağrısı nedenleri açısından sorgulanır.

Ağrı günlüğü tutmanız (tarih, süre, şiddet, tetikleyici, kullanılan ilaç) değerlendirmeyi belirgin biçimde kolaylaştırır.

Değerlendirme nasıl ilerler?

1. Anamnez ve ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin sorgulanması.
2. Fizik ve nörolojik muayene. Tansiyon ölçümü, boyun bölgesi muayenesi ve nörolojik değerlendirme yapılır.
3. Laboratuvar. Gerektiğinde kansızlık, tiroid işlevi ve iltihap göstergeleri değerlendirilir.
4. Görüntüleme kararı. Her baş ağrısında gerekmez; gerekliliği muayene bulgusuna ve ciddi bir nedene işaret eden belirtilere göre belirlenir.
5. Planın kurulması. Tetikleyicilerin azaltılması, uyku ve öğün düzeni, gerekiyorsa ilaç düzenlemesi ve uygun görülürse muayenehanede yürütülen uygulamalar planlanır.
6. Yönlendirme. İleri değerlendirme gerektiren tablolarda nöroloji değerlendirmesi istenir.

Hangi hastalarda farklı değerlendirilir?

• Baş ağrısı 50 yaş üstünde yeni başlayan hastalarda
• Aniden başlayan ve çok şiddetli baş ağrısı olan hastalarda (değerlendirme ivedidir, beklenmez)
• Ağrısı baş travması sonrası başlayan hastalarda
• Kanser öyküsü veya bağışıklık sistemini baskılayan hastalığı bulunan hastalarda (ikincil nedenler öncelikle araştırılır)
• Gebelik ve emzirme dönemindeki hastalarda (kullanılabilecek ilaçlar sınırlıdır; plan ayrı yapılır)
• Tansiyonu yüksek seyreden hastalarda (tansiyon değerlendirmesi birlikte yapılır)
• Sık ağrı kesici kullanan hastalarda (ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı ayrıca değerlendirilir)
• Ateş ve ense sertliği bulunan hastalarda (değerlendirme ivedidir)
• 18 yaşından küçük hastalarda (değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlığının alanındadır; bu sayfa erişkinler için hazırlanmıştır)

Ne kadar sürer, kaç görüşme gerekir?

Görüşme sayısı ve izlem aralığı; ağrının tipine, sıklığına ve eşlik eden durumlara göre belirlenir ve önceden net bir sayı verilemez. Sık tekrarlayan baş ağrılarında izlem genellikle ağrı günlüğü üzerinden yürütülür ve plan kontrol aralıklarında gözden geçirilir; uygun görülen bir uygulama planlanırsa seans sayısı ve aralığı da muayene sonunda belirlenir.

Görüşme öncesinde ve sonrasında ne yapılmalı?

Görüşmeye gelirken getiriniz:

• Birkaç haftalık ağrı günlüğünüz
• Kullandığınız tüm ilaç ve takviyelerin listesi (ağrı kesici kullanım sıklığı dahil)
• Varsa önceki görüntüleme raporlarınız ve tahlil sonuçlarınız

Görüşme sonrasında size yazılı bir plan verilir. Uyku ve öğün düzenine ilişkin değişiklikleri kademeli olarak uygulayınız. Ağrı günlüğünü sürdürmeniz, planın sonraki kontrolde değerlendirilmesini sağlar.

Riskler ve dikkat edilmesi gerekenler

Ağrı kesicinin sık kullanımı ağrıyı sürdürebilir. Dünya Sağlık Örgütü, ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısını en sık görülen ikincil baş ağrısı bozukluğu olarak tanımlar ve bazı toplumlarda yüzde 5’e varan oranda görülebildiğini, kadınlarda daha sık olduğunu bildirir. Bu nedenle kullanım sıklığı ayrıca sorgulanır.

Kendi kararınızla ilaç başlamayınız, dozunu artırmayınız veya süresini uzatmayınız.

Ağrının karakterinin değişmesi ayrıca değerlendirilir. Yıllardır aynı biçimde seyreden bir baş ağrısının niteliği değiştiyse bu bildirilmelidir.

Görüntüleme her baş ağrısında gerekmez. Gerekliliği muayene bulgusuna göre belirlenir.

Girişimsel uygulamaların kendi riskleri vardır. Uygulama yerinde ağrı, morarma, kanama ve seyrek olarak enfeksiyon görülebilir. Her uygulamanın uygunluk koşulları ilgili sayfasında yazılıdır.

Sonuçlar kişiden kişiye değişir. Tetikleyiciler ve yanıt her hastada aynı değildir.

Ne zaman beklemeden başvurulmalı?

Bu belirtileri görüyorsanız beklemeden bir hekime danışınız:

• Baş travması sonrası başlayan ağrı
• Ağrının karakterinin belirgin biçimde değişmesi
• 50 yaş üstünde yeni başlayan baş ağrısı
• Öksürük veya eğilmekle belirgin artan ağrı

Aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısı, ateş ve ense sertliğiyle birlikte seyreden baş ağrısı, görme kaybı, çift görme veya konuşma bozukluğu, kolda veya bacakta güç kaybı veya uyuşma, bilinç değişikliği veya nöbet durumunda doğrudan acil servise başvurunuz.

Sık sorulan sorular

Migren mi gerilim tipi mi olduğunu evde anlayabilir miyim?

Tablodaki özellikler yol gösterebilir, ancak ayrım muayene ile yapılır. Aynı kişide iki tip birlikte bulunabilir ve belirtiler örtüşebilir. Ağrı günlüğü tutmanız değerlendirmeye katkı sağlar.

Baş ağrısı için tomografi veya MR gerekir mi?

Her baş ağrısında görüntüleme gerekmez. Gerekliliği muayene bulgusuna, ağrının özelliklerine ve ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin bulunup bulunmadığına göre belirlenir.

Ayda kaç gün ağrı kesici kullanmak fazladır?

Bunun için net bir sayı verilemez; kullanılan ilaca ve kişiye göre değişir. Ancak düzenli ve sık ağrı kesici kullanımı, ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısına yol açabilir. Kullanım sıklığınızı hekiminize bildiriniz.

Boyun ağrım baş ağrımla ilgili olabilir mi?

Olabilir. Gerilim tipi baş ağrısı, boyun bölgesindeki kas-iskelet sorunlarıyla ilişkili olabilir. Bu nedenle değerlendirmede boyun bölgesi de muayene edilir.

Tansiyonum baş ağrısı yapar mı?

Tansiyon yüksekliği çoğu zaman belirti vermez; belirtiler genellikle ancak çok yüksek değerlerde ortaya çıkar. Yine de baş ağrısı şikayetiyle başvuran hastalarda tansiyon ölçümü rutin olarak yapılır.

Migren için hangi uygulamalar planlanabilir?

Değerlendirme sonucunda uygun görülürse Hacamat ve Majör Ozon Tedavisi gibi uygulamalar plana eklenebilir. Her birinin kendi uygunluk koşulları, süreci ve olası yan etkileri vardır; ilgili sayfalarından okuyabilirsiniz. Uygunluk kararı muayene sonunda verilir.

Ağrı günlüğünde neleri kaydetmeliyim?

Ağrının tarihi, başlama saati, süresi, şiddeti, hangi tarafta olduğu, eşlik eden belirtiler, o gün uykunuz ve öğünleriniz, kullandığınız ilaç ve dozu. Birkaç haftalık kayıt, muayenede ayırt edici bilgi sağlar.

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü, Headache disorders bilgi notu, 24 Ekim 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/headache-disorders (yeni sekmede açılır)
2. Dünya Sağlık Örgütü, Musculoskeletal health bilgi notu, 14 Temmuz 2022. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/musculoskeletal-conditions (yeni sekmede açılır)