Migren genellikle tek taraflı, zonklayıcı ve hareketle artan bir ağrıdır; bulantı, kusma ve ışıktan rahatsız olma eşlik edebilir. Gerilim tipi baş ağrısı ise başın çevresini saran bir baskı veya sıkışma hissi olarak tarif edilir ve bu belirtiler genellikle bulunmaz. Ayrım muayene ile yapılır.
Baş ağrısı yaygın bir şikayettir. Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), 2021 itibarıyla baş ağrısı bozukluklarının dünya genelinde yaklaşık 3,1 milyar kişiyi (nüfusun yüzde 40’ını) etkilediğini bildirmektedir. Aynı kaynak, migrenin 2021’de nörolojik hastalık yükünde üçüncü sırada yer aldığını belirtir.
Bu yaygınlık, baş ağrısının sıradanlaştırılmasına yol açabilir. Oysa ağrının türünün belirlenmesi, izlenecek yolu doğrudan değiştirir.
Karşılaştırma tablosu
| Özellik | Migren | Gerilim tipi baş ağrısı |
|---|---|---|
| Ağrının niteliği | Zonklayıcı, vurur tarzda | Baskı veya sıkışma hissi (başın çevresini saran bant gibi) |
| Yerleşim | Genellikle tek taraflı | Genellikle iki taraflı |
| Süre | 4–72 saat | Değişken (dakikalardan günlere kadar sürebilir) |
| Hareketle ilişkisi | Genellikle artar | Genellikle belirgin biçimde değişmez |
| Bulantı, kusma | Eşlik edebilir | Genellikle yoktur |
| Işık ve sesten rahatsızlık | Eşlik edebilir | Genellikle yoktur |
| Sık görülen tetikleyiciler | Uyku düzensizliği, açlık, adet dönemi, bazı yiyecekler | Stres, boyun ve omuz kaslarında gerginlik |
| Başlangıç yaşı | Genellikle ergenlikte başlar (en sık 35–45 yaş arasında görülür) | Değişken |
| Cinsiyet dağılımı | Kadınlarda daha sık | Kadınlarda daha sık (yaklaşık 1,5 kat) |
Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır), gerilim tipi baş ağrısının strese veya boyun bölgesindeki kas-iskelet sorunlarına bağlı olabileceğini belirtir. Aynı kurum (yeni sekmede açılır), boyun ağrısının dünya genelinde 222 milyon kişiyi etkilediğini bildirmektedir; bu, iki başlığın neden birlikte değerlendirildiğini açıklar.
Ağrının süresi, tek taraflı olup olmadığı, hareketle değişip değişmediği ve bulantı-ışık hassasiyetinin eşlik edip etmediği ayırt edici sorulardır.
Muayenede neler sorulur?
- Ağrının tarifi. Zonklayıcı mı, baskı tarzında mı? Tek taraflı mı, iki taraflı mı?
- Süre ve sıklık. Bir atak ne kadar sürüyor? Ayda kaç gün ağrı oluyor?
- Eşlik eden belirtiler. Bulantı, kusma, ışık ve sesten rahatsızlık, ağrı öncesi görsel belirtiler.
- Tetikleyiciler. Uyku düzeni, öğün atlama, adet dönemi, stres, ekran süresi, boyun duruşu.
- Kullanılan ağrı kesiciler. Hangi ilaç, ne sıklıkla ve ne kadar süredir kullanılıyor?
- Eşlik eden durumlar. Tansiyon, tiroid, uyku bozukluğu, boyun sorunları.
Ağrı günlüğü tutmanız (tarih, süre, şiddet, tetikleyici ve kullanılan ilaç) değerlendirmeyi belirgin biçimde kolaylaştırır.
Hangi hastalarda farklı değerlendirilir?
Aşağıdaki durumlarda değerlendirme farklı ilerler.
- Gebelik ve emzirme dönemindeki hastalarda (kullanılabilecek ilaçlar sınırlıdır, plan ayrı yapılır)
- 50 yaş üstünde baş ağrısı yeni başlayan hastalarda (ayrıntılı değerlendirme gerekir)
- Kanser veya bağışıklık sistemini baskılayan hastalık öyküsü olan hastalarda (önce ikincil nedenler araştırılır)
- Baş travması sonrası ağrısı başlayan hastalarda (değerlendirme ayrıca yapılır)
- Tansiyonu yüksek seyreden hastalarda (tansiyon değerlendirmesi birlikte yürütülür)
- Sık ağrı kesici kullanan hastalarda (ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı ayrıca değerlendirilir)
- 18 yaş altındaki hastalarda (değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlığının alanındadır; bu içerik erişkinler için hazırlanmıştır)
Dikkat edilmesi gerekenler
Ağrı kesicinin sık kullanımı ağrıyı sürdürebilir. Dünya Sağlık Örgütü, ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısını en sık görülen ikincil baş ağrısı bozukluğu olarak tanımlar ve bazı toplumlarda yüzde 5’e varan oranda görülebildiğini bildirir. Bu nedenle muayenede ağrı kesici kullanım sıklığı ayrıca sorulur.
Kendi kararınızla ilaç başlamayınız veya dozunu artırmayınız. Hangi ilacın uygun olduğu ve ne sıklıkla kullanılabileceği hekim tarafından belirlenir.
Ağrının türü zaman içinde değişebilir. Aynı kişide her iki tip birlikte bulunabilir.
Görüntüleme her baş ağrısında gerekmez. Gerekliliği muayene bulgusuna göre belirlenir.
Sonuçlar kişiden kişiye değişir. Tetikleyiciler ve yanıt her hastada aynı değildir.
Ne zaman beklemeden hekime başvurulmalı?
Bu belirtileri görüyorsanız beklemeden bir hekime danışınız:
- Ağrının baş travması sonrası başlaması
- Ağrının karakterinin belirgin biçimde değişmesi
- 50 yaş üstünde yeni başlayan baş ağrısı
Aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısı, ateş ve ense sertliğiyle birlikte seyreden baş ağrısı, görme kaybı, çift görme veya konuşma bozukluğu, kolda veya bacakta güç kaybı veya uyuşma, bilinç değişikliği veya nöbet durumunda doğrudan acil servise başvurunuz.
Sık sorulan sorular
Evde hangi tip olduğunu ayırt edebilir miyim?
Tablodaki özellikler yol gösterebilir, ancak ayrım muayene ile yapılır. Aynı kişide iki tip birlikte bulunabilir ve belirtiler örtüşebilir. Ağrı günlüğü tutmanız değerlendirmeye katkı sağlar.
Baş ağrısında görüntüleme gerekir mi?
Her baş ağrısında görüntüleme gerekmez. Gerekliliği muayene bulgusuna, ağrının özelliklerine ve ciddi bir nedene işaret eden belirtilerin bulunup bulunmamasına göre belirlenir.
Ağrı kesiciyi ne sıklıkla kullanmak fazladır?
Bunun için net bir cevap verilemez; kullanılan ilaca ve kişiye göre değişir. Ancak düzenli ve sık ağrı kesici kullanımı, ilaç aşırı kullanımına bağlı baş ağrısına yol açabilir. Kullanım sıklığınızı hekiminize bildiriniz.
Boyun ağrısı baş ağrısına yol açar mı?
Olabilir. Gerilim tipi baş ağrısı, boyun bölgesindeki kas-iskelet sorunlarıyla ilişkili olabilir. Bu nedenle değerlendirmede boyun bölgesi de muayene edilir.
Yüksek tansiyon baş ağrısı yapar mı?
Tansiyon yüksekliği çoğu zaman belirti vermez. Ancak ileri derecede yüksek değerlerde baş ağrısı görülebilir. Baş ağrısı şikayetiyle başvuran hastalarda tansiyon ölçümü rutin olarak yapılır.
Baş ağrısında hangi kayıtları tutmalıyım?
Ağrının tarihi, başlama saati, süresi, şiddeti, hangi tarafta olduğu, eşlik eden belirtiler, o gün uykunuz ve öğünleriniz, kullandığınız ilaç ve dozu. Birkaç haftalık kayıt, muayenede ayırt edici bilgi sağlar.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü, Headache disorders bilgi notu, 24 Ekim 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/headache-disorders (yeni sekmede açılır)
- Dünya Sağlık Örgütü, Musculoskeletal health bilgi notu, 14 Temmuz 2022. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/musculoskeletal-conditions (yeni sekmede açılır)
