“Yediklerime dikkat ediyorum ama kilo veremiyorum.” Muayenede en sık duyulan cümlelerden biridir.
Sorunun kısa cevabı
Kilo verememe tek bir nedene bağlanmaz. Dünya Sağlık Örgütü (yeni sekmede açılır) obeziteyi “genetik, nörobiyoloji, yeme davranışları, sağlıklı beslenmeye erişim, piyasa dinamikleri ve daha geniş çevre arasındaki karmaşık etkileşimlerden doğan kronik, tekrarlayıcı bir hastalık” olarak tanımlar.
Bu tanımın pratikteki karşılığı, kilo seyri değerlendirilirken tek bir başlığa değil, birlikte seyreden birden çok başlığa bakılmasıdır. Değerlendirme, irade meselesi olarak ele alınmaz.
Değerlendirilen başlıklar
- Tiroid işlevi gözden geçirilir
- Kan şekeri seyri ve insülin direnci, öğün sonrası uyku hali ve tatlı isteği gibi belirtilerle birlikte değerlendirilir
- Kullandığınız ilaç ve takviyelerin kilo seyriyle ilişkisi değerlendirilir; bunları kendi kararınızla bırakmayınız
- Uyku düzeninde uyku süresi, uykuya dalma ve gece uyanmaları sorgulanır
- Öğün düzeninde öğün sayısı, aralıkları, atlanan öğünler ve gün içindeki dağılım ele alınır
- Hareket düzeninde gün içinde oturarak geçen süre ve düzenli hareket alışkanlığı ele alınır
- Kan yağları ve tansiyon kilo seyriyle birlikte izlenir
- Aile öyküsü, geçirilmiş hastalıklar ve kilo seyrinin zaman içindeki grafiği gibi eşlik eden başlıklar birlikte ele alınır
Hangi hastalarda farklı değerlendirilir?
- Gebe ve emziren hastalarda (kilo yönetimi bu döneme özgü ayrı bir çerçevede ele alınır)
- 18 yaş altındaki hastalarda (değerlendirme ve izlem erişkinden farklı yürütülür)
- Diyabet, kalp-damar hastalığı ile böbrek ve karaciğer hastalıkları gibi kronik hastalığı bulunan hastalarda (değerlendirme bu tanılarla birlikte yürütülür)
- Düzenli ilaç kullanan hastalarda (ilaçların kilo seyriyle ilişkisi ayrıca değerlendirilir)
- Yeme davranışına ilişkin bir öyküsü olan hastalarda (kısıtlayıcı bir plan kurulmadan önce değerlendirme yapılır)
- Kısa sürede hızlı kilo değişimi yaşayan hastalarda (kilo kaybı da artışı da ayrıca değerlendirilir)
Değerlendirme nasıl yapılır?
- Anamnez. Kilo seyrinin ne zaman değiştiği, öğün ve uyku düzeni, hareket alışkanlığı, aile öyküsü, kullanılan tüm ilaç ve takviyeler kaydedilir.
- Ölçümler. Boy, kilo ve bel çevresi ölçülür. Dünya Sağlık Örgütü beden kütle indeksinin “yağlılık için dolaylı bir gösterge” olduğunu ve bel çevresi gibi ek ölçümlerin tanıya yardımcı olabileceğini belirtir. Bel çevresinin nasıl ölçüldüğünü Bel Çevresi Nasıl Ölçülür? yazısından okuyabilirsiniz.
- Tansiyon ölçümü.
- Gerekiyorsa laboratuvar. Hangi tetkiklerin gerektiği muayene sonunda belirlenir.
- Sonuçların birlikte değerlendirilmesi. Amaç yalnızca bir sayıyı değiştirmek değil; kan şekeri, tansiyon, kan yağları ve genel iyilik halini birlikte izlemektir.
- Planın kişiye göre kurulması. Dünya Sağlık Örgütü, yönetimin beslenme ve yaşam düzenine ilişkin danışmanlık, fiziksel aktivite ve gerektiğinde tıbbi seçenekleri birlikte içerdiğini; diğer bulaşıcı olmayan hastalık risk etkenlerinin de izlenmesi gerektiğini belirtir.
Sürecin bütününü Kilo ve Metabolizma Yönetimi sayfasından okuyabilirsiniz.
Dikkat edilmesi gerekenler ve sınırlar
Kilo verememek bir başarısızlık değildir. Dünya Sağlık Örgütü’nün tanımı bunu açıkça ortaya koyar; obezite, karmaşık etkileşimlerden doğan, kronik ve tekrarlayıcı bir tablodur.
Beden kütle indeksi tek başına yeterli değildir. Dolaylı bir göstergedir; ek ölçümlerle birlikte değerlendirilir.
Tek bir tetkikle sonuca varılmaz. “Şu değere bakılsın yeter” biçiminde bir kestirme yol yoktur.
İlaçlarınızı kendi kararınızla değiştirmeyiniz. Kilo seyriyle ilişkili olabileceğini düşündüğünüz bir ilaç varsa bunu görüşmede belirtiniz.
Bu sayfa herhangi bir yöntemi önermez. Hangi yolun uygun olduğu yalnızca muayene sonunda belirlenir.
Ne zaman beklemeden hekime başvurulmalı?
Bu belirtileri görüyorsanız beklemeden bir hekime danışınız:
- Açıklanamayan ve istem dışı kilo kaybı
- Kısa sürede hızlı kilo artışı (özellikle bacaklarda veya karında şişlikle birlikteyse)
- Kilo değişimine halsizlik, çarpıntı, terleme veya titremenin eşlik etmesi
- Boyunda şişlik, ses kısıklığı veya yutma güçlüğü
- Çok su içme, çok idrara çıkma ve ağız kuruluğu
- Gece nefes darlığı, gündüz aşırı uykululuk veya yüksek sesli horlama
- Kilo seyriyle birlikte adet düzeninde belirgin değişiklik
Göğüs ağrısı, ani başlayan nefes darlığı veya bilinç değişikliği durumunda doğrudan acil servise başvurunuz.
Sık sorulan sorular
Kilo verememenin tıbbi bir nedeni olabilir mi?
Kilo seyri tek bir nedene bağlanmaz. Dünya Sağlık Örgütü obeziteyi genetik, nörobiyoloji, yeme davranışları, sağlıklı beslenmeye erişim ve çevre arasındaki karmaşık etkileşimlerden doğan kronik ve tekrarlayıcı bir hastalık olarak tanımlar. Değerlendirmede birlikte seyreden birden çok başlığa bakılır.
Kilo değerlendirmesinde hangi tetkikler istenir?
Önceden net bir liste verilemez. Hangi tetkiklerin gerektiği görüşme (anamnez), ölçümler ve muayene sonunda belirlenir; kan şekeri, tiroid işlevi ve kan yağları gözden geçirilen başlıklar arasındadır.
Tiroid işlevine kilo değerlendirmesinde neden bakılır?
Tiroid işlevi, kilo seyrinin değerlendirilmesinde gözden geçirilen başlıklardan biridir. Bakılmasının gerekli olup olmadığı ve hangi tetkiklerin isteneceği muayene sonunda belirlenir.
Kullandığım ilaçlar kilo seyrimi etkiler mi?
Kullandığınız ilaç ve takviyelerin kilo seyriyle ilişkisi hekim tarafından değerlendirilir. Bunları kendi kararınızla bırakmayınız veya değiştirmeyiniz; görüşmeye tam listeyle gidiniz.
Beden kütle indeksi tek başına yeterli midir?
Hayır. Dünya Sağlık Örgütü beden kütle indeksini yağlılık için dolaylı bir gösterge olarak tanımlar ve bel çevresi gibi ek ölçümlerin tanıya yardımcı olabileceğini belirtir.
Kilo hedefi nasıl belirlenir?
Hedef, tek bir sayı üzerinden değil; kan şekeri, tansiyon, kan yağları ve genel iyilik hali birlikte değerlendirilerek kişiye göre belirlenir ve izlem sırasında gözden geçirilir.
Değerlendirme yaptırmadan doğrudan bir ilaç kullanabilir miyim?
Hayır. Kilo yönetiminde kullanılan ilaçlar hekim değerlendirmesi ve reçete ile kullanılır. Reçetesiz temin edilen ürünlerin risklerini Reçetesiz Temin Edilen Kilo İlaçları Neden Riskli? yazısından okuyabilirsiniz.
Kaynaklar
- Dünya Sağlık Örgütü, Obesity and overweight bilgi notu, 8 Aralık 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight (yeni sekmede açılır)
- T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Obezite. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/obezite (yeni sekmede açılır)
